उच्च अदालत पोखरामा सो सम्बन्धमा परेको रिटमा दुईतर्फी बहस सुने पछि त्यस्तो आदेश दिएको हो । उच्च अदालत पोखराका मुख्य न्यायाधीश डा. रत्नबहादुर बागचन्दको इजलासले प्रारम्भिक सुनुवाई पछि प्रत्यर्थीहरूको नाममा कारण देखाऊ आदेश जारी गरेको हो । गण्डकी प्रज्ञा– प्रतिष्ठानमा पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको नियुक्ति समावेशी सिद्धान्तविपरीत भएको भन्दै दायर रिटमा उच्च अदालत पोखराले विपक्षीहरूका नाममा कारण देखाऊ आदेश जारी गरेको हो । अदालतले विपक्षीहरूलाई १५ दिनभित्र लिखित जवाफ पेस गर्न आदेश दिँदै अन्तरिम आदेशबारे निर्णय लिन आउँदो साउन ११ गते छलफलका लागि दुवै पक्षलाई बोलाएको छ ।
गण्डकी प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा गत २२ असारमा सत्ता साझेदार नेकपा एमाले र काङ्ग्रेसबाट दलगत भगवण्डाका आधारमा सिफारिस समितिको सिफारिस बमोजिम प्रदेश सरकारले २४ सदस्यीय पदाधिकारी मनोनित गरेको थियो । यसअघि १४ महिना ९ दिन सो प्रतिष्ठान पदाधिकारी विहीन थियो ।
गण्डकी प्रज्ञा–प्रतिष्ठान ऐन, २०७६ को दफा ८ मा प्रदेशको भाषा, साहित्य, संस्कृति र कलाको संरक्षणका लागि सम्भव भएसम्म सबै जाति तथा भाषाभाषीलाई समेटेर सिफारिस गर्नुपर्ने स्पष्ट व्यवस्था छ । निवेदकबाट संविधानको समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको बर्खिलाप हुने गरी गरिएको उक्त नियुक्ति निर्णय खारेज गर्न र दलित समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गराउन परमादेशको माग भएको छ ।
त्यसका लागि सामाजिक विकास युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको २०८२ वैशाख २५ गतेको निर्णय अनुसार वैशाख २७ गते प्राज्ञ आह्वानका लागि प्रकाशित सूचनाको मर्म विपरित मन्त्रालयले बनाएको कार्यविधि अनुसार आफ्नो विधा विकास योजना पेश गर्ने सामथ्र्यसमेत नभएका पदाधिकारी नियुक्त गरेकोमा आपत्ती व्यक्त गर्दै रिट दायर भएको हो ।
पोखरा– ३, नदीपुर निवासी अधिकारकर्मी उमेश सि.के.ले दलित तथा मगर समुदायको एकजना पनि प्रतिनिधित्व नगराई राजनीतिक भागबण्डा आधारमा मनोमानी ढंगले पदाधिकारी मनोनयन गरिएको भन्दै उत्प्रेषणयुक्त परमादेशको रिट दायर गर्नु भएको हो । नवनियुक्त पदाधिकारीहरूले भने शपथ ग्रहणसमेत गरिसकेका छन् ।
उक्त मुद्दामा गण्डकी प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डे, गण्डकी प्रदेश सामाजिक विकास, युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय, सोही मन्त्रालयका मन्त्री रेखा गुरुङसमेत प्रतिष्ठानमा नवनियुक्त पदाधिकारी तथा सदस्यसमेत गरी २९ जनालाई विपक्षी बनाइएको छ ।
प्रारम्भिक सुनुवाइमा अदालतले विपक्षीहरू मुख्यमन्त्री कार्यालय, मुख्यमन्त्री पाण्डे, सामाजिक विकास मन्त्रालय तथा मन्त्री गुरुङको हकमा मुख्य न्यायाधिवक्ताको कार्यालय, पोखरामार्फत र अन्य विपक्षीहरूको हकमा १५ दिनभित्र आफैँ वा आफ्ना कानूनबमोजिमको प्रतिनिधिमार्फत लिखित जवाफ पेस गर्नु भनी आदेश दिएको छ । साथै, रिट निवेदकले अन्तरिम आदेशसमेत जारी गरी पाउन माग गरेकाले अन्तरिम आदेश जारी गर्नेबारे छलफलका लागि पेसी तोकेको छ ।
निवेदक सि.के.ले करिब १८ प्रतिशत मगर तथा १९ प्रतिशत दलित समुदाय रहेको गण्डकी प्रदेशमा संविधानको समानुपातिक समावेशीसमेतको सिद्धान्तको बर्खिलाप हुने गरी प्रतिष्ठानमा सहभागिताबाट वञ्चित गराइएकोमा उत्प्रेषणको आदेशले खारेजसहित दलित समुदायको प्रतिनिधित्व हुनुपर्ने जिकिर गरी परमादेश माग गरेका छन् । साथै, सुविधा र सन्तुलनका हिसाबले अन्तरिम आदेशको माग गरिएको छ ।
प्रतिष्ठानको विवादित समितिको कुलपति प्रा.डा. कुसुमाकर न्यौपाने, उपकुलपति शंकरविरही गुरुङ र सदस्य–सचिव मनकुमार श्रेष्ठसहित २४ सदस्यीय प्राज्ञ सभा सदस्य मनोनीत गरिएको थियो । प्राज्ञ सभामा सत्तासमीकरण अनुसार नेपाली कांग्रेस र नेकपा (एमाले) बीच भागबण्डा गरिएको भन्दै बाहिरसमेत आलोचना भइरहेको छ ।
उक्त रिट निवेदककातर्फबाट अधिवक्ताद्वय महेन्द्रमान व्यथित र विजय नेपालले बहस गर्नु भएको थियो । ]]>
महाराजगञ्ज चिकित्सा क्याम्पसको एमएस जनरल सर्जरी कार्यक्रममा शैक्षिक वर्ष २०८१ मा उत्कृष्ट नतिजा हासिल गरेवापत डा. शिशिर देवकोटालाई उक्त सम्मान प्रदान गरिएको हो । त्रिविका डिन प्रा. मोहनराज शर्माले डा. देवकोटालाई उक्त सम्मान प्रदान गर्नु भएको हो ।
डा. देवकोटा जिल्ला अस्पतालको प्रमुखका रुपमा २०८१ सालको भदौमा प्रमुखको रुपमा यहाँ आउनु भएको हो । सर्जन स्पेशलिष्ट (विशेषज्ञ)का रुपमा विशेष ज्ञान, योग्यता र अनुभवले युक्त हुनुभएका डा. देवकोटा आउनु भएपनि यो अस्पतालको स्तर बृद्धि भएर जिल्ला अस्पताल प्रदेश अस्पतालमा रुपान्तरण भएको हो । ]]>
सनातन वैदिक परम्परा अनुसार तुलसीलाई विष्णुको प्रतीकका रुपमा मानिन्छ । एक महिनाअघि ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीका दिन तयार पारिएको तुलसीको दल हरिशयनी एकादशीको अवसरमा तुलसीको मोठमा सार्ने परम्परा मान्यता रहेको छ । आजदेखि कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिनसम्म तुलसीको विशेष पूजा हुन्छ । तुलसीलाई भगवान् विष्णुको प्रतीकका रूपमा मानिने भएकाले आजदेखि कार्तिक शुक्ल एकादशीसम्म चार महिनासम्म नियमित पूजा गर्ने प्रचलन छ ।
असार शुक्ल एकादशीदेखि भगवान् विष्णु क्षीरसागरमा शयन गर्ने धार्मिक विश्वास रहेकाले यस दिनलाई हरिशयनी एकादशी भनिन्छ । विष्णुको शयनकालका यी चार महिनालाई ‘चतुर्मास’ पनि भनिन्छ ।
वर्षभरिमा पर्ने २४ वटा एकादशीमध्ये धेरै श्रद्धालुले सबै एकादशीमा व्रत बस्ने गरे पनि नसक्नेहरूले चतुर्मासमा पर्ने आठ एकादशी वा हरिशयनी र हरिबोधिनी एकादशीमा मात्रै व्रत बस्ने परम्परा रहेको छ । एकादशीका दिन चामलबाट बनेका परिकार नखाई रोटी, ढिँडो तथा फलाहार ग्रहण गर्ने प्रचलन छ ।
चतुर्मासभर विधिपूर्वक पूजा गरिएको तुलसीको कार्तिक शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिबोधिनी एकादशीका दिन भगवान् दामोदरसँग वैदिक विधिअनुसार विवाह गराइन्छ । त्यसपछि हवनसहित चतुर्मास व्रतको समापन गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ ।
एक वर्षमा २४ एकादशी हुन्छन् । सक्नेले सबै एकादशीमा फलाहार मात्र गरेर व्रत बस्छन् । नसक्नेले चतुर्मासाका चार महिनामा पर्ने आठ एकादशीमा व्रत बस्ने गर्दछन् । कामकाजमा सक्रिय हुनुपर्ने र चार महिनासम्म पनि फलाहार गर्न नसक्नेले भने हरिशयनी एकादशी र हरिबोधिनी एकादशीका दिन फलाहार गरी व्रत बस्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ ।
असार शुक्ल एकादशीका दिन रोपिएको तुलसी भगवान् विष्णु र विष्णुप्रियाका नामले चार महिनासम्म पूजा गर्ने परम्परा छ । यो अवधिलाई चतुर्मास भनिन्छ । कार्तिक शुक्ल (हरिबोधिनी) एकादशीमा तुलसीविवाह गरेपछि त्यसै पूर्णिमामा चतुर्मास सम्पन्न भएको मानिन्छ । तुलसी र दामोदरको विधिपूर्वक विवाहपछि अग्निस्थापना विधिबाट चतुर्मासा व्रतको उद्यापनका लागि हवनसमेत गर्ने प्रचलन छ ।
तुलसीलाई धार्मिक दुष्टिलेमा महत्वपूर्ण मानिएको नभई वैज्ञानिक दृष्टिले पनि उपयोगी वनस्पतिका रूपमा लिने गरिन्छ । तुलसीले वातावरण शुद्ध बनाउन, अक्सिजनको मात्रा बढाउन तथा विभिन्न रोगको घरेलु औषधिका रूपमा उपयोग हुने विश्वास गरिन्छ । घरमा तुलसीको मोठ राख्दा वातावरण सकारात्मक हुने र रोग सार्ने कीटाणु नष्ट हुने जनविश्वास समेत रहेको छ ।
आजको हरिशयनी एकादशी पर्वका अवसरमा काठमाडौंको बूढानीलकण्ठ, उपत्यकाका चार नारायणसहित देशभरका विष्णु तथा नारायण मन्दिरमा बिहानैदेखि भक्तजनको उल्लेख्य भिड लागेको छ । ]]>
संस्थाका अध्यक्ष विकास श्रेष्ठको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा लिबर्टी माइक्रो लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडका गण्डकी–लुम्बिनी प्रदेश प्रमुख शिवप्रसाद पौडेल प्रमुख अतिथि हुनु हुनुहुन्थ्यो ।
प्रमुख अतिथि पौडेलले जीवन बीमा तथा लघु जीवन बीमाको आवश्यकता, महत्व, दाबी भुक्तानी प्रक्रिया, जोखिम व्यवस्थापन तथा परिवारको आर्थिक सुरक्षामा बीमाले खेल्ने भूमिकाबारे जानकारी गराउनुभयो । उहाँले बीमा भविष्यका अनिश्चित जोखिमबाट परिवारलाई सुरक्षित राख्ने भरपर्दो माध्यम भएको बताउनुभयो ।
त्यसैगरी सुन्दरबजार चेम्बर अफ कमर्सका अध्यक्ष विष्णु कुमार श्रेष्ठले सहकारी र बीमा एकअर्काका परिपूरक संस्था भएको उल्लेख गर्दै वर्तमान समयमा आर्थिक सुरक्षाका लागि बीमाको महत्व झन् बढ्दै गएको बताउनुभयो। उहाँले सहकारी र बीमा संस्थाबीचको सहकार्यले सदस्यहरूको आर्थिक सुरक्षालाई अझ मजबुत बनाउने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा अध्यक्ष विकास श्रेष्ठले लिबर्टी माइक्रो लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडले सहकारीका सदस्यहरूको दुर्घटना बीमा र मृत्यु दाबी समयमै भुक्तानी गरी सदस्यहरूको विश्वास जित्न सफल भएको बताउनुभयो । उहाँले समयमै गरिएको दाबी भुक्तानीले सहकारी र बीमा कम्पनीबीचको सम्बन्ध अझ सुदृढ भएको उल्लेख गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा संस्थाका पदाधिकारी तथा कर्मचारीहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको थियो । सहभागीहरूबीच बीमाको आवश्यकता, दाबी भुक्तानी प्रक्रिया, सहकारीमार्फत बीमा सेवा विस्तार तथा सदस्यहरूको आर्थिक सुरक्षाका विषयमा अन्तरक्रिया गरिएको थियो ।
सहभागीले राखेको जिज्ञासामा लिबर्टी माइक्रो लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडका गण्डकी– लुम्बिनी प्रदेश प्रमुख शिवप्रसाद पौडेलले जवाफ दिनु भएको थियो । ]]>
प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद खनालले प्रशंसा–पत्र प्रदान गर्नुभएको हो । उहाँले अधिकारीलाई उत्कृष्ट कर्मचारी घोषणा गर्नु भएको हो । उहाँका अनुसार जिल्ला प्रशासन कार्यालय लमजुङले कार्यसम्पादन, अनुशासन, समयपालना, जिम्मेवारीबोध तथा सेवाग्राहीलाई प्रभावकारी सेवा प्रदान गरेको मूल्याङ्कनका आधारमा उत्कृष्ठा कर्मचारी छनौट गर्ने गर्दछ । उहाँले भन्नुभयो, ‘उत्कृष्ट कर्मचारी छनोट गर्दा समयपालना, नियमितता, पारदर्शिता, मितव्ययिता, गोपनीयता, व्यावसायिक आचरण, अनुशासन, जवाफदेहिता र जिम्मेवारी बोधलगायतका सूचकलाई आधार मानिएको छ ।’
यो सरकारका पालाबाट यस्तो कामको थालनी :
यसैबीच, प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद खनाललाई यस्तो काम पहिले त गरिन्थ्यो जस्तो लागेन कहिलेदेखि सुरु भएको हो ? भन्ने जिज्ञासामा उहाँले भन्नुभयो, ‘ऐलेको नयाँ सरकार आएकोदेखि हो । हामीले गएको जेठ महिनाबाट यो कामको सुरुवात गरेका हौं ।’ जेठ महिनामा प्रशासन शाखामा कार्यरत नासु तक्मा विकलाई छनौट गरिएको प्रजिअ खनालले जानकारी दिनुभयो ।
खरिदार अधिकारी पर्वतको फलेवास नगरपालिका– ३ स्थायी बासिन्दा हुनुहुन्छ । उहाँ २०८० सालको साउनदेखि जिल्ला प्रशासन कार्यालय लमजुङमा कार्यरत रहँदै आउनु भएको छ । फ्रन्ट डेस्कमार्फत सेवाग्राहीलाई सहज सेवा उपलब्ध गराउनुका साथै बजार अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउने, व्यवसायीलाई सचेतनामूलक जानकारी दिने, बैठक व्यवस्थापन गर्ने तथा मन्त्रालयसँग भएका कार्यसम्झौताका विवरण सम्बन्धित प्रणालीमा प्रविष्ट गर्ने जिम्मेवारी सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको हुँदा अधिकारी उत्कृष्ट कर्मचारीका रुपमा छनोट हुनुभएको बताइएको छ ।
अहिलेको सरकारले कर्मचारीलाई उत्प्रेरित गर्न अपनाएको विभिन्न तौर तरिका मध्ये यो एक हो । यस्ता सम्मानका कार्यले कर्मचारीमा काम प्रति लगाव तथा उर्जा प्राप्त भई सकारात्मक प्रतिस्पर्धाको भावना विकास गर्ने र सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई थप प्रभावकारीका साथ नागरिकमैत्री बनाउन टेवा पुग्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ ।
गृह मन्त्रालय अन्तरगत मात्र भएको यस्तो काम सबै अब कार्यालयमा गरिनु पर्छ । ]]>
सो राष्ट्रिय सम्मेलन आगामी मंसिर ११ र १२ गते तिलौराकोटको पावन काखमा भव्य रूपमा सम्पन्न हुन गइरहेको व्यहोरा यहाँहरू सबैलाई जानकारी गराउँदछौँ । तिलौराकोटको ऐतिहासिक माटोको सुगन्ध, बुद्धकालीन शान्तिको दर्शन र आधुनिक बाल सिर्जनशीलताको अनुपम त्रिवेणी बन्ने उक्त गरिमामय कार्यक्रममा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरका विज्ञहरू, स्रष्टाहरू र बालबालिकाहरूको उपस्थिति रहनेछ । प्राचीन कालमा सिद्धार्थ गौतमले बाल्यकाल बिताएको यसै भूमिबाट वर्तमानका बालबालिकाको सिर्जनात्मक र बौद्धिक क्षमतालाई उजागर गर्दै मौलिक एवं रैथाने बालसाहित्यको संरक्षण गर्ने ऐतिहासिक अवसरका रूपमा यस सम्मेलनलाई लिइएको छ । यस ३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३ लाई भव्य र ऐतिहासिक रूपमा सफल पार्नका लागि आवश्यक स्रोत सङ्कलन, व्यवस्थापन तथा पूर्वतयारीका कार्यहरू द्रुत गतिमा अघि बढिरहेको बताइएको छ ।
स्थानीय मूल आयोजक समिति, कपिलवस्तुका संयोजक मिनराज बेल्वासेले दस्तखत गर्नु भएको प्रेस वक्तव्यमा सम्मेलनका बारेमा जानकारी दिइएको हो । स्थानीय मूल आयोजक समिति, कपिलवस्तुको आयोजनामा हुन लागेको यस सम्मेलनले बाल साहित्यको विकाससँगै कपिलवस्तुको ऐतिहासिक, पुरातात्त्विक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय महत्वलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उजागर गर्ने महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्नेछ ।
जारी प्रेस वक्तव्यमा नेपाल बालसाहित्य समाजको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि सहित वि.सं. २०४४ सालमा स्थापित भएको बताइएको छ । सो सम्मेलनमा आयोजक संस्थाले बालसाहित्यिक आफ्नो स्थापना कालदेखि नै बालबालिका तथा किशोर किशोरीहरूको लेखनकला र सिर्जनशीलताका साथसाथै पठन संस्कार र संस्कृतिको विकासका लागि विभिन्न सङ्घसंस्थाहरूसँग सहकार्य गर्दै नेपालका विभिन्न स्थानहरूमा राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन आयोजना गर्दै आएको जनाएको छ ।
सा वक्तव्यमा शान्तिका अग्रदूत शाक्यमुनि बुद्धले आफ्नो जीवनका अमूल्य २९ वर्ष बिताउनुभएको, बाल्यकालीन क्रीडा गर्नुभएको, प्रारम्भिक शिक्षा आर्जन गर्नुभएको र मानव कल्याणका लागि महाभिनिष्क्रमण (ज्ञानको खोजीमा गृहत्याग) गर्नुभएको ऐतिहासिक, पुरातात्विक तथा पावन भूमि कपिलवस्तुको तिलौराकोट दरबार क्षेत्रमा नेपाल बालसाहित्य समाजले ‘३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३’ आयोजना गर्ने गौरवमय निर्णय गरेको उल्लेख छ । प्राचीन शाक्य गणराज्यको राजधानी तथा बुद्धकालीन ज्ञान र सभ्यताको केन्द्रका रूपमा रहेको यस ऐतिहासिक पर्यटकीय एवम् आध्यात्मिक स्थलमा देशभरका र एशीया क्षेत्रका बालसाहित्य अनुरागी, स्रष्टाहरू तथा बालबालिकाहरूलाई स्वागत गर्न पाउनु हाम्रा लागि अहोभाग्यको हो वक्तव्यमा भनिएको छ ।
सम्मेलनको उद्देश्य :
भगवान् गौतमबुद्धको बाल्यकाल तथा किशोरावस्थासँग जोडिएको ऐतिहासिक प्राचीन कपिलवस्तु (तिलौराकोट) को पवित्र भूमिमा आयोजना हुन लागेको यस सम्मेलनले साहित्य, इतिहास र पर्यटनलाई एउटै साझा मञ्चमा जोड्नेछ। गौतमबुद्धको क्रीडास्थलका रूपमा परिचित तिलौराकोट, बुद्धसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण स्थल कुदान, नेपाली साहित्यका विशिष्ट साधक साहित्यकार भवानी भिक्षुको जन्मभूमि तथा कपिलवस्तुका अन्य ऐतिहासिक, पुरातात्त्विक र सांस्कृतिक सम्पदाहरूलाई बाल साहित्यको सिर्जनात्मक संसारसँग जोड्दै यस क्षेत्रको महत्वलाई विश्वसामु प्रस्तुत गर्ने सम्मेलनको उद्देश्य रहेको उल्लेख छ ।
बाल साहित्यको माध्यमबाट बालबालिकामा सिर्जनशीलता, कल्पनाशक्ति, नैतिक चेतना, मानवीय मूल्य, सामाजिक उत्तरदायित्व तथा विश्वबन्धुत्वको भावना विकास गर्ने उद्देश्यका साथ आयोजना हुन लागेको यस सम्मेलनमा नेपालका विभिन्न क्षेत्र तथा एसियाली मुलुकहरूबाट बाल साहित्यकार, लेखक, शिक्षाविद्, अनुसन्धानकर्ता, शिक्षक, विद्यार्थी तथा साहित्यप्रेमीहरूको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ ।
सम्मेलनको मूल उद्देश्य सात :
सम्मेलनको मूल उद्देश्यलाई सात बुँदामा उल्लेख गरिएको छ । स्थानीय बालबालिका, किशोरकिशोरी, शिक्षक, अभिभावक, साहित्यकार, कलाकारलगायत देश तथा विदेशबाट पाल्नुहुने दिग्गज सर्जकहरूको उपस्थितिमा सम्पन्न हुने ‘३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३’का मुख्य उद्देश्यहरू निम्नअनुसार रहेका छन् वक्तव्यमा भनिएको छ । ती हुन् ः
१) बालबालिका तथा किशोर किशोरीको लेखनकला, सिर्जनशीलता र सिप विकासमा टेवा पुरÞ्याउने ।
२) बालसाहित्यबारे शिक्षक, अभिभावक तथा विद्यार्थीहरूमा अभिरुचि र चेतना अभिवृद्धि गर्ने ।
३) बालबालिका तथा किशोरकिशोरीहरूमा साहित्यिक विभिन्न विधाहरूमध्ये कथा र कविता लेखन तथा वाचन, चित्रकला, अभिनय आदिको सिप विकास तथा क्षमता अभिवृद्धि गर्ने ।
४) पठन सीप र संस्कारको विकास गर्ने ।
५) पुस्तकालय व्यवस्थापन, पुस्तक प्रकाशनबारे बालबालिकालाई हौसला र उत्प्रेरणा दिने ।
६) नेपाली बालपुस्तकहरूबारे जानकारी दिने ।
७) स्थानीय सांस्कृतिक धरोहर, पुरातात्विक महत्त्व र मौलिक एवम् रैथाने बालसाहित्यको संरक्षण गर्ने ।
कपिलवस्तु र कपिलवस्तुवासीको प्रतिष्ठा र गौरवको विषय बनेको यो ऐतिहासिक सम्मेलनलाई सभ्य, भव्य र व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले मिति २०८२ चैत्र २१ गते भृकुटी सामुदायिक सिकाइ केन्द्रको बैठकले एक स्थानीय मूल आयोजक समिति गठन गरी आफ्ना कार्य सम्पादन गरिरहेको छ । सम्मेलनलाई सभ्य, भव्य र व्यवस्थित बनाउन पत्रकार सम्मेलन मार्फत जानकारी गराइन्छ ।
बाल साहित्यको वर्तमान अवस्था, सम्भावना र चुनौतीको खोजी :
बाल साहित्य बालबालिकाको मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई उनीहरूको व्यक्तित्व विकास, संस्कार निर्माण, कल्पनाशीलता, सिर्जनात्मकता, वैज्ञानिक सोच र सामाजिक चेतना विकास गर्ने महत्वपूर्ण आधार हो । यसै मान्यतालाई आत्मसात् गर्दै सम्मेलनमा बाल साहित्यको वर्तमान अवस्था, सम्भावना र चुनौती, शिक्षासँगको सम्बन्ध, प्रविधिको प्रभाव तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका विविध विषयमा विमर्श, संवाद, सिर्जनात्मक प्रस्तुति तथा साहित्यिक गतिविधिहरू सञ्चालन हुने जानकारी वक्तव्यमाफर्त दिइएको छ ।
सम्मेलनमा हुने मुख्यमुख्य कार्यक्रमहरू :
मङ्सिर ११ र १२ गते हुने दुई दिने ‘३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३’ अन्तर्गत सम्पन्न गरिने मुख्यमुख्य कार्यक्रमहरू समेत वक्तव्यमै जानकारी दिइएको छ ।
उक्त सम्मेलनमा हुने कार्यशालामा १) बालकथा लेखन कार्यशाला, २) कविता लेखन कार्यशाला, ३) निबन्ध लेखन कार्यशाला, ४) समीक्षा लेखन कार्यशाला, ५) चित्रकला लेखन कार्यशाला, ६) हस्तलेखन कार्यशाला, ७) अभिनय प्रशिक्षण कार्यशाला, ८) नृत्य प्रशिक्षण कार्यशाला र ९) देवनागरी लिपिमा हस्तलेखन हुने भनिएको छ ।
साथमा विषयक्षेत्रमा बालबालिका केन्द्रित कार्यक्रमहरूको प्रस्तुति रहने समेत वक्तव्यमार्फत जानकारी दिइएको छ । ती हुन् ः क) कथा प्रस्तुति, ख) कविता प्रस्तुति, ग) निबन्ध प्रस्तुति, घ) चित्र प्रदर्शनी, ङ) नृत्य प्रस्तुति, च) अभिनय प्रस्तुति छ) हस्तलिपि प्रदर्शनी आदि छन् ।
यसैगरी, उक्त अवसरमा बीचबीचमा बालबालिका केन्द्रित कार्यक्रमहरूको प्रस्तुति रहने जानकारी दिदै तिनमा क) कथा प्रस्तुति, ख) कविता प्रस्तुति, ग) निबन्ध प्रस्तुति, घ) चित्र प्रदर्शनी, ङ) नृत्य प्रस्तुति, च) अभिनय प्रस्तुति, छ) हस्तलिपि प्रदर्शनी रहेको उल्लेख छ ।
कुल खर्च करिब १२ लाख रुपैयाँ लाग्ने आंकलन :
उक्त सम्मेलन सम्पन्न गर्नका लागि कुल खर्च करिब १२ लाख रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ, जसमध्ये ७ लाख समाजको केन्द्र र ५ लाख स्थानीय आयोजकले व्यवस्थापन गर्नुपर्ने बताइएको छ ।
एसियाका विभिन्न ७ देशबाट १५ जना र ५० जना देशभरिका विशिष्ट साहित्यकार, कलाकारहरू र पाँच सय जना विद्यार्थीहरूले भाग लिने :
उक्त सम्मेलनमा एसियाका विभिन्न ७ देशबाट १५ जना र ५० जना देशभरिका विशिष्ट साहित्यकार, कलाकारहरू तथा कपिलवस्तु जिल्लाका करिब पाँच सय जना विद्यार्थीहरूले भाग लिने साहित्यिक इतिहासको कालखण्डमा विरलै हुने जिल्लाको यो ऐतिहासिक सम्मेलन केवल बालसाहित्य वा सिर्जना क्षेत्रका लागि मात्र नभई सिङ्गो कपिलवस्तु र कपिलवस्तुवासीको गौरवको कार्यक्रम भएकाले यसमा हामी सबैको इज्जत र प्रतिष्ठा जोडिएको समाजद्वारा जारी वक्तव्यमा उल्लेख छ ।
सो सम्मेलनमा देशका विभिन्न भाग तथा एसियाली मुलुकहरूबाट आउने सहभागीहरूले तिलौराकोट, कुदान, भवानी भिक्षुको जन्मभूमि लगायतका ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक स्थलहरूको अवलोकन गर्ने अवसर प्राप्त गर्ने भएकाले सम्मेलन कपिलवस्तुको पर्यटन प्रवर्धनका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण रहने बताइएको छ ।
यस सम्मेलनले कपिलवस्तुको ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक महत्वलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा थप परिचित गराउनुका साथै साहित्यिक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक पर्यटनको विकास र प्रवर्धनमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउनुका साथै यस पवित्र तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृतको लागि टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको जारी वक्तव्यमा भनिएको छ ।
गौतमबुद्धको बाल्यकालसँग सम्बन्धित प्राचीन कपिलवस्तुको ऐतिहासिक विरासत,विश्व रामसार सूचीमा सूचीकृत जगदिशपुर सिमसार क्षेत्रको अद्वितीय प्राकृतिक सौन्दर्य, साहित्यकार भवानी भिक्षुको साहित्यिक योगदान तथा कुदानलगायतका महत्वपूर्ण सम्पदाहरूलाई बाल साहित्यको सिर्जनात्मक संसारसँग जोड्दै आयोजना हुन लागेको यो सम्मेलनले कपिलवस्तुको इतिहास, साहित्य, संस्कृति र पर्यटनलाई विश्वमञ्चमा प्रस्तुत गर्ने महत्वपूर्ण आधार निर्माण गर्ने विश्वास गरिएको छ । यस सम्मेलनको सफल आयोजनाका लागि स्थानीय मूल आयोजक समिति, कपिलवस्तुले नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार, स्थानीय तह, पुरातत्व तथा पर्यटन क्षेत्रसँग सम्बन्धित निकाय, साहित्यिक तथा शैक्षिक संस्था, सञ्चारमाध्यम, साहित्यकार, शिक्षक, अभिभावक, विद्यार्थी तथा सम्पूर्ण साहित्यप्रेमी महानुभावहरूमा सक्रिय सहयोग, सहभागिता र सहकार्यका लागि हार्दिक आह्वान गर्दछ वक्तव्यमा उल्लेख छ ।
रमेशचन्द्र घिमिरेको सहयोगमा । ]]>
नेपालको मान चित्रमा एउटा सानो तर ऐतिहासिक महत्वको ठाउँ हो– दुराडाँडा । शाहवंशका पहिलो राजा यशोब्रह्म शाहलाई राज्याभिषेक गराउनेदेखि सो ठाउँमा राणकालीन दबदबाको स्थितिमा पनि २००६ सालमा ब्राह्मणहरूले हलो जोत्ने काम गरेर परिवर्तनको युगान्तकारी शंखघोष गरेको ठाउँ पनि हो– दुराडाँडा ।
२००६ सालको वर्षे भेल(साउनका दिन)मा यहाँ पं. तोयनाथ शर्मा अधिकारीको नेतृत्वमा ब्राह्मणहरूले हलो जोत्ने काम गरेर एक साथ सामाजिक विभेद, आर्थिक तथा जातीय एवम् राजनीतिक विभेदका विरुद्ध विद्रोह बोलेको ठाउँ हो यो । जुन कार्यको प्रभावले २००७ मा भएको परिर्वतनमा सघाउने काम गर्यो । त्यस पछाडि यस दुराडाँडा मौजामा एकै पटक १२ प्रा.वि.को स्थापना गर्ने काम भयो । यो कार्यमा स्व. श्रीकान्त अधिकारीको नेतृत्वदायी भूमिका थियो । २००८ सालमा दुराडाँडामा सर्वोदय मावि स्थापना भयो । त्यसपछि दुराडाँडालाई नै केन्द्रमा राखेर ‘दुराडाँडा केही छैन टाढा जान्छु म त शिक्षाको खोजीमा’ जस्ता गीत समेत गुञ्जिन थाले । लामो समयसम्म यस डाँडामा शैक्षिक विकाश बाहेक अन्य क्षेत्रमा खासै प्रगति हुन सकेन ।
वि.सं. २०३२ सालमा जिल्ला सदरमुकाममा विद्यालयबाट समेत सडक निर्माणका लागि श्रमदान गर्न गएको आज पनि कतिले गर्वका साथ स्मरण गर्दछन् । पञ्चायतकालमा नै पाउँदी– सुन्दरबजार– सिंदुरेढुंगासम्म मोटर बाटो लैजान योजना पनि बनेको थियो । तर त्यो योजना व्यवस्थाको अन्त्यसँगै मृतजस्तै बन्न पुगेको स्थानीय वासुदेव खनियाले आफ्नो स्मरणमा ताजै रहेको सुनाउनु भयो । उहाँका अनुसार बहुदलीय व्यवस्था आएपछि सत्रसय– च्यानपाटासम्म हरित सडकको अवधाराराणा अनुरुप सडकको रेखा कोर्ने काम गरियो । तर पनि पछि डोजरबाट नै सडक खन्ने काम गरिएको हो । डोजर लगाउने बेलामा पूर्व रेखाङ्कित सडक लामो भो, भन्दै जुगेपानीबाट सिधै नयाँ बाटो खोली च्यानपाटा लग्ने काम भएको हो ।
यतिबेला सत्र सयबाट करिब २ कि.मि. सडक कालोपत्रे भए ता पनि बाँकी सडकको निर्माण अवस्गा अलपत्र नै छ । तर पनि सत्रसय जुगेपानी गाई फारम हँुदै च्यानपाटा जाने सडक धिमा गतिमा सुधार हुँदै गरेको हो कि ? भन्ने देखिन्छ ।
दुराडाँडा कालोपत्रे युगमा प्रवेश र सडक निर्माणको गति र स्थिति ?
दुराडाँडा क्षेत्रमा बने, बनाइएका सडकमा मध्यपहाडी लोकमार्गलाई थाती राख्ने हो भने कालोपत्रे युगमा प्रवेश गरेको २०७९ को असोज ३ गते हो । तत्कालीन संघीय शहरी विकास मन्त्री डोरमणि चौधरीले त्यस दिन सत्रसय– च्यानपाटा– बाख्रेजत खण्डको कालोपत्रे गर्ने कार्यको सत्रसयमा शिलान्यास गरी सो कार्यको थालनी गर्नु भएको हो । त्यो सुभारम्भ कार्यक्रममा मन्त्री चौधरीमात्र सहभागी हुनु भएको नभई सो मन्त्रालयका तत्कालीन सचिव, आयोजना इकाई कार्यालय पोखराका प्रमुख समेत सहभागी हुनुहुन्थ्यो । त्यो सरकार रहिरहेको भए तीन वर्षभित्र सो सकडको निर्माण अर्थात कालोपत्रको काम सक्ने प्रतिवद्धता समेत त्यो अवसरमा व्यक्त भएको थियो । त्यो कार्यको चाजोपाजो दुराडाँडाकै उपज तत्कालीन नेकपा (एकीकृत समाजवादी)का जिल्ला संयोजक हाल नेकपाका केन्द्रीय सदस्य एवम् जिल्ला इन्चार्ज रामबाबु अधिकारीले मिलाउनु भएको थियो ।
१७ किमि दुरीको उक्त सडक निर्माणका लागि ५१ करोड रुपैयाँ खर्च लाग्ने अनुमान(डिपिआर प्रतिवेदन) गरिएको थियो । त्यसकै आधारमा सो कार्यको लागि आव २०७९/८० मा तीन करोड ८८ लाख रुपैयाँ विनियोजन भयो र करिब २२ सय मिटरको सडक सत्रसयदेखि माथि कालोपत्रे गर्ने कार्य पनि त्यसै वर्ष सम्पन्न भयो । त्यसको केही महिनापछि सरकार परिवर्तन भयो । त्योसँगै शहरी विकास मन्त्रीबाट चौधरी हट्नु भयो । अनि दोस्रो वर्ष त्यो सडक निर्माणका लागि मात्र ५० लाख रुपैयाँ छुट्याइयो । तेस्रो अर्थात गत आर्थिक वर्षमा ४० लाख मात्र छुट्याउने काम भएको थियो ।
मेयर कोइरालाको विकासका लागि भिजनको नमूना रुपको यो सडक :
१७ किमि दुरीको सत्रसय– च्यानपाटा– बाख्रेजगत सडक खण्ड कालोपत्रे हुन सकेको भए त्यसको जस सुन्दरबजार नगरपालिकाका मेयर कृष्णप्रसाद कोइरालाले पनि लिन सक्ने प्रचुर अवस्था थियो । त्यो जसको पगरी गुथ्नतिर लाग्नुको सट्टा मेयर कोइरालाले केन्द्रस्तरको सूचिमा परिसकेको, संघीय मन्त्रीबाट शिलान्यास समेत भएको उक्त सडकलाई समपुरक अनुदानमा झार्ने बहादुरी पूर्ण काम गरेको खुलासा भएको छ । पाठक वर्गलाई थाहै छ समपुरक अनुदान भनेको नगरपालिकाले समेत खर्च बेहोर्ने योजना हो । गुणस्तर र निर्माण अवधिमा मात्र ध्यान दिएर बजेटका लागि नगरपालिकाले चासो र चिन्ता लिन नपर्ने अवस्था सुनिश्चित भएको उक्त सडकलाई समपुरकमा झारेर मेयर कोइरालाबाट आफूमा ‘विकासको नमूना भिजन’ भएको वस्तुगत तथ्यको पुनः उजागर गर्ने काम भएको छ ।
नगरपालिकामा विकासको बजेट कति हुन्छ ? अनि ५१ करोड रुपैयाँ लागतको उक्त सडकमा नगरपालिकाले खर्च बेहोर गरेर कति वर्षमा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको होला मेयर कोइरालाबाट ? बुझ्न कठिन हुँदैन । विकासका यस्ता दूर दृष्टि राख्न सक्ने क्षमता व्यवहारमै देखाउने मेयर कोइरालालाई त्यो क्षेत्रमा आउँदा दुराडाँडाबासीले मेयरमा जितेकै बेलाको झैं अवीर जात्रा गरी फेता गुथाएर सम्मान गरे हुने स्थितिको फेरि एक पटक उहाँले सुनिश्चित गर्नु भएको छ ।
दुराडाँडालाई छिन्नभिन्न बनाउने नमूना उदाहरण :
मुखले आदर्श छाट्दै दुराडाँडालाई एक बनाउनु पर्छ भन्ने तर व्यवहारमा भने मुसोले झैं ठाउँ ठाउँमा प्वाल पार्दै हिड्ने गरिएजस्तै त्यो मौजालाई छिन्नभिन्न बनाउने काममा को को, के कसरी भिडेका रहेछन्, छन् भन्ने यो सडक एक नमूना र दरिलो उदाहरण बन्न गएको जानकारहरू बताउँछन् ।
शुरुमा खुलेको सडक अवस्था क्षतविक्षत : साविकाका चार वडा कर्णालीमा परिणत
दु््राडाँडाको मध्य क्षेत्र अर्थात च्यानपाटामा जानका लागि शुरुमा खुलेको सडक जुगेपानी– मिलनचोक– च्यानपाटा हो । तर यतिबेला त्यो सडकको अवस्था क्षतविक्षत छ । सडकको दुराबस्थाको कारण साविक दुराडाँडा गाविस– ७, ८, ९ वडाहरू र चन्देश्वर गाविस– २ को क्षेत्र बिकट कर्णाली जस्तै भएका छन् । जुगेपानीबाट माथिको सडकमा ठूलै खतरा मोलेर बस चडनु पर्ने स्थिति उत्पन्न भएको छ । यो सडकमा पानी पर्ना साथ बस आउन सक्दैन साविक ९ का बासिन्दासमेत रहनु भएका पूर्वशिक्षक वासुदेव खनियाले बताउनु भएको छ ।
उहाँका अनुसार यस बारेमा सुन्दरबजार नगरपालिकाका मेयर, उपमेयरलाई भने पनि वास्ता गरिको स्थिति छैन । त्यस्तै ४ न बडा अध्यक्षसँग भन्दा पनि बडादशैं बाहेक अन्य समयमा मर्मतसम्म गर्न पहल हुँदैन । उहाँले भन्नुभयो, ‘वडा नं ३ का अध्यक्ष पनि यो बाटोको विकाश(स्तरबृद्धि)का बारेमा नामै लिन चाहनु हुन्न । जुन सडक अति आवश्यक पनि छ तर माथिको बाटोमा योजना ल्याउने त परै जाओस टालटुले मर्मत गरिने पनि बडादशैंमा मात्र हो र त्यो पनि वडानं– ३ को सीमा क्षेत्रसम्म मात्र हो । अब यस बाटोमा गाडी चल्न मुस्किल र चलाई हाले पनि दुर्घटना हुन सक्ने प्रचुर अवस्था छ । यदि त्यस्तो दुर्घटना भएमा त्यसको नैतिक जिम्मा स्थानीय सरकारले लिनु पर्छ ।
यो सडक सत्रसय– च्यानपाटा– बाख्रेजत खण्डको थुप्रै ठाउँमा सडकको अवस्था यस्तै छ । यो त केबल प्रतिनिधि फोटो मात्र हो । यो फोटो जुगेपानी मिलनचोक सडकखण्डको बरबोट क्षेत्रको हो ।
फोटो सौजन्य : वासुदेव खनिया, सुन्दरबजार– ४, दुराडाँडा । ]]>
जगद्गुरु मोहनशरणलाई गण्डकी प्रदेशका सामाजिक विकास, युवा तथा खेलकुद मन्त्री रेखा गुरुङ, प्रदेश सभा सदस्य पार्वती तामाङ, राइनास नगरपालिकाका प्रमुख खड्ग गुरुङलगायतले सम्मान गर्नु भएको हो । कार्यक्रममा जगतगुरुका साथमा आश्रमलाई सहयोग गर्ने सामाजिक विकास मन्त्रालय गण्डकी प्रदेश, नक्षत्र बाटिकामा सहयोग गर्नु हुने जिल्ला वन डिभिजन कार्यालय लमजुङलाई सम्मान गरिएको थियो ।
प्रमुख अतिथि जगद्गुरु मोहनशरणले नक्षत्र बाटिकामा स्वस्ती वाचनका साथ समुदघाटन गर्नुका साथै विभिन्न जातका बिरुवा रोपण कार्यको पनि सुभारम्भ गर्नुभयो । नक्षत्र बाटिकामा २७ नक्षत्र झल्काउने अर्थात प्रतीकका रुपमा २७ प्रकारका विरुवा रोपण गरिएको छ । रोपिएका विरुवाहरूको प्रवन्ध जिल्ला वन डिभिजन कार्यालय लमजुङका प्रमुख दिपकप्रसाद पण्डितले गरेको सो आश्रमका प्रचार संयोजक लक्ष्मीप्रसाद मिश्रले बताउनु भयो ।
सो अवसरमा आजै जन्मदिन पर्नु हुने वातावरण प्रेमी शोभा धिताललाई प्रमुख अतिथि जगतगुरुले मन्त्र उच्चारण गरी आशीर्वाद ग्रहण गरी बिरुवा रोपेर जन्म दिन मनाइएको थियो । सो अवसरमा संस्थाका अध्यक्ष कृष्णराज ओलिया, उपाध्यक्ष सुकदेव रिसाल, जन्म दिन बृक्षारोपणका अध्यक्ष बासुदेव सेडाइ तथा आश्रमका सञ्चार संयोजक लक्ष्मी प्रसाद मिश्रले सहजीकरण गर्नु भएको थियो ।
सो अवसरमा आफ्नो संक्षिप्त मन्तव्यमा जगद्गुरु मोहनशरणले नेपालको महत्वमा विभिन्न पुराणहरूका पंक्ति उद्धरा गर्दै उदाहरण सहित व्यख्या गरेका थिए । उनले भारत भन्दा पनि पहिलो नेपाललोकको जन्म भएको भरत इष्टइण्डियाले नामाकरण गरेको हो तर नेपालको भने पाँच हजार वर्ष पहिले नै देखिएको पुराणहरूमा यस देशको व्याख्या रहेको उल्लेख गर्नुभयो । आज विभिन्न जाति र दलमा मानिस विभाजित छन् तर नेपाली कोही भेटिदैन भन्दै दुःखव्यक्त गर्नुभयो ।
मर्स्याङदी नदी भनेको मोक्ष दिने नदी हो यसमा नुहाउँदा मोक्ष प्राप्ति हुन्छ, लमजुङ र मर्स्याङदीका बारेमा बताउने गरी अर्कोपटक अलिक लामो समय लिएर आउने प्रतिवद्धता उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।
सो मेलाका अवसरमा रसिदबाट र दानपेटिकमा चढाएको भेटी कुल रकम ८७ हजार ४२२ रुपैया नगद आम्दानी भएको प्रचार प्रसार संयोजक लक्ष्मीप्रसाद मिश्रले बताउनु भयो ।
आयोजक संस्थाका अध्यक्ष कृष्णराज ओलियाले कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु भएको थियो भने उपाध्यक्ष सुकदेव रिसालले स्वागत मन्तब्य व्यक्त गर्नु भएको थियो । कार्यक्रमका सभाध्यक्ष हरिप्रसाद धितालले धन्यवाद सहित सभा विसर्जनको घोषणा गर्नु भएको थियो । प्रस्तुत छ उक्त कार्यक्रमको फोटो फिचर :
]]>लमजुङको सुन्दरबजार नगरपालिका– १ र २ वडाका किसानहरूले लगाएको अकबरे खुर्सानीको व्यवसायिक खेतीबाट त्यतिको आम्दानी सुनिश्चित गरिएको हो । त्यसको बजार व्यवस्थापन गर्ने एक पौरखी महिला सुन्दरबजार नगरपालिका– १ कु्न्छाकी सन्तोषी गौली हु्नुहुन्छ । सामाजिक अभियन्ताका रुपमा परिचय बनाउने सफल गौली, स्थानीय क्षेत्रमा महिलाहरूले सञ्चालन गरेको भागीरथी सामाजिक उद्यमी महिला सहकारी संस्था लिमिटेडको अध्यक्ष समेत हुनुहुन्छ । उहाँले सो सहकारीमार्फत महिलालाई बाख्रा पालनको काममा प्रोत्साहित गरेर बडादशैंको बेलामा उत्पादित खसी बोकाको विक्री प्रवन्ध समेत सहकारीमार्फत गरी आउनु भएको छ । सदस्यहरूको कृषि उपजको बजारीकरणको सहजताका लागि उहाँ नेतृत्वको समितिले सहकारी संस्थाका नाउँमा एक मिटी ट्रक समेत खरिद गरेको उहाँको भनाइ छ ।
सहकारीको गाडीलाई काम दिनका लागि बिक्रीको जिम्मा :
यतिबेला त्यो गाडीले काम नपाएर थन्क्याउनु पर्ने स्थिति बनेको छ । त्यो स्थितिलाई ध्यानमा राख्दै उहाँले जुक्ति निकाल्नु भयो । त्यो गाडीलाई काम पनि हुने, गाउँले किसानले फलाएको अकबरे खुर्सानीले बजारीकरणका लागि सहज पनि हुने हुँदा त्यसको खरिद बिक्रीको काम किन नगर्ने ? यो ठानेर त्यो कामको जिम्मेवारी आफूले लिएको सन्तोषीले बताउनु भयो । ‘मैले दुवै वडाका प्रत्येक गाउँमा गएर अकबरे खुर्सानी उत्पादन गर्ने किसानहरूलाई होलसेल मूल्यमा खरिद गरी त्यसको बजार प्रवन्ध आफूले गरिदिने जानकारी दिए ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘किसानी पेशा व्यवसाय गरेका दिदी बहिनी, दाजुभाइ खुशी हुँदै एकै बचनमा हुन्छ भन्नुभयो र मैले यो काम सुरु गरेकी हुँ ।’ गौली आफैले पनि अकबरे खुर्सानीको २ रोपनीमा खेती गरेको जानकारी दिनु भयो ।
समूहमा उत्पादनको काम गर्दा सहज :
अकबरे खुर्सानीको मुख्यबजार पोखरा, काठमाडौं, मुग्लिङ, नारायणगढ हो, पछिल्ला दिनमा झापाको काँकडभिट्टा नाका हुँदै भारतमा समेत जान थालेको हुँदा बजारमा सहजता भएको छ सन्तोषीको भनाइ छ । उहाँका अनुसार गत वर्ष यस क्षेत्रका किसानहरूले एक्ला एक्लै अकबरे खुर्सानीको उत्पादन बिक्रीको प्रयास गर्नु भयो । त्यसो हुँदा त्यसका लागि उहाँहरूलाई बजार खोज्न गाह्रो भएको थियो । ऐले सामुहिक रुपमा यसरी काम गर्दा सहज भएको गौली बताउनु हुन्छ । उहाँले भन्नुभयो, ‘एक पटकमा २० देखि २५ क्विन्टलसम्म ढुवानी गर्ने गरेको छ, पहाडको ठाउँमा दुई चार जना किसानले त्यति धेरै उत्पादन गर्न गराउन प्रायः सम्भव नभएको हुँदा समूहमा काम गर्दा सहज भएको छ ।’ खुर्सानी त प्रत्येक २, ३ दिनमा पाकेर टिप्न योग्य हुन्छ धेरै दिन राख्दा सड्ने पनि डर हुन्छ ताजा विक्रीको प्रवन्ध हुँदा राम्रो हुने उहाँले उल्लेख गर्नु भयो ।
कृषक समूहमार्फत व्यवसायिकता :
सुन्दरबजार नगरपालिका कार्यालयमा ‘लेखपानी कृषक समूह’ नामक संस्था दर्ता गरेर नै अकबरे खुर्सानीको व्यवसायिक खेतीलाई व्यवस्थित गर्न लागेको सो समूहका अध्यक्ष मिलन केसीले बताउनु भयो । नेपाली सेनाबाट निवृत्त हुनुभएका उहाँले भन्नुभयो, ‘करिब आठ वर्ष सेक्युरिटी गार्डकोसमेत काम गरेँ, विदेश गएका दाजुभाइको हालत पनि नजिकबाट अनुभूति गरेको छु । त्यो भन्दा त आफ्नै गाउँठाउँमा परिवारको साथमा रहेर यही पेशा गर्नु ठीक लागेकोले आफू र छिमेकीहरूलाई पनि अकबरे खुर्सानी खेती गर्न लगाएको हुँ ।’ उहाँका अनुसार काठमाडौैंमा बस्दा अकबरे खुर्सानी किलोको ३– ४ सय रुपैयाँमा बिक्री भएको देखेको थिए । उहाँले भन्नुभयो, ‘आफ्नै छिमेकी गाउँका गोवर्द्धन गौलीले समेत त्यो लगायतको फलफूल खेती गरेको देख्दा हाम्रो गाउँ क्षेत्रमा पनि गरेमा हुने रहेछ भन्ने बुझेर आफू यसतर्फ लोभिएको हुँ ।’
समूहबाट ११८ रोपनीमा खेती : गोवर्द्धन गौली गुरु
गोवर्द्धन गौलीलाई हामीहरूले यो खेतीका लागि गुरु नै मानेका छौं उहाँले भन्नुभयो । गत वर्ष उहाँले नै निःशुल्क रुपमा दिनु भएको अकबरे खुर्सानीको करिब एक केजी विउबाट गाउँलेहरू मिलेर समूहमा सामुहिक रुपमा र व्यक्तिगत पनि खेती गरियो अध्यक्ष केसीले भन्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘यो वर्ष आफैंले उत्पादन गरेको विउबाट खेती गरेका छौं ।’ उहाँका अनुसार आफूले व्यक्तिगत रुपमा नौ रोपनीमा खेती गरेको छु । गत वर्ष २७ सय विरुवा लगाउँदा खर्च कटाएर करिब तीन लाख नाफा भएको थियो, त्यसैले ऐले ३६ सय विरुवा रोपेको छु उहाँले भन्नुभयो । हामीले लेखपानी कृषक समूहबाट ११८ रोपनीमा खेती गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । यतिबेला आफ्नो लेखपानी कृषक समूहमा २८ घरपरिवार किसान जोडिएको र यही साउन महिनाभित्रै त्यो संख्या बढेर कम्तिमा ५० जना पुग्ने स्थिति रहेको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।
बिक्रीको टन्टो नहोस् भनेर सन्तोषीसँग सम्झौता :
सोही लेखपानी कृषक समूहमा आवद्ध हुनु भएका सदस्य सोमबहादुर दुराले यो वर्ष आफूले अकबरे खुर्सानीका १२ हजार विरुवा रोपेको बताउनु भयो । ऐलेसम्म ५० क्विन्टल विक्री गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘गएको माघ महिनाको अन्तिममा ब्याडबाट विरुवा उखेलेर सारेको हो, हामीले जेठको अन्तिम समयदेखि त्यसको फल टिप्न सुरु गरेका हौं ।’ आउँदो कार्तिक महिनाको अन्तिमसम्म टिप्छौं, फल्दै पनि छ कति बोटमा उहाँले भन्नुभयो ।
के कसरी बिक्री गर्ने गर्नु भएको छ ? भन्ने जिज्ञासामा गत वर्ष हामीहरूले एक्ला एक्लै बिक्रीको प्रयास गर्दा बजारको निकै समस्या झेल्नु पर्यो । ‘ऐले त्यस्तो नहोस् भनेर समयमै सन्तोषी गौलीसँग सम्झौता गरेका छौं, उहाँ साहसी महिला हुनुहुन्छ, उहाँले आफूले घाटा सहेर पनि हामीलाई मर्का नपार्ने कुरा गर्नु भएको छ, ऐलेसम्म पाएको मूल्यमा हामी सन्तुष्ट छौं’ उहाँले भन्नुभयो । अब त हाम्रो हामीले उत्पादन गरेको खुर्सानी इण्डिया पनि जान थाल्यो भन्ने सुनेका छौं, धेरै खुशी लागेको छ सोमबहादुरले हर्षित एवम् गर्वित हुँदै भन्नुभयो ।
सुन्दरबजार नगरपालिका– १ को पूर्व वडाध्यक्ष समेत रहनु भएका सूर्यबहादुर दुराले यो वर्ष आफूले आठ हजार विरुवा रोपेको बताउनु भयो । ‘यो वर्ष पानी अलिक बढी प¥यो, ढुसी पर्ने, चिसोले जरा कुहिने र बोट ओइलाएर मर्ने भएकोले घाटा पर्ने भयो ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘ऐलेसम्म ३५ सय बोट सुकीसक्यो, अरु पनि सुक्दैछ । भरखर फल्न लागेको थियो, टिप्ने बेला हुनु अघि नै बोट मरेर, अरु बोट पनि सुक्दैछ, नोक्सान हुने भयो ।’ बीमा गर्नु भएको छैन ? अनि त्यो नोक्सानीका बारेमा नगरपालिका जिल्ला कृषि विकास कार्यालय आदिमा जानकारी गराउनु भएको छैन ? भन्ने जिज्ञासामा बीमाका बारेमा थाहा भएन, यस्तो भयो भनेर कतै भन्न त गएको छैन उहाँले सुनाउनु भयो ।
चार ठाउँमा खेती गरेकोमा दुई ठाउँको त सबै बोट मर्यो, दुई ठाउँमा लागेको फल आजसम्म पाँच क्विन्टल जति विक्यो होला बोट मर्दैछ, खर्च मात्रै धान्ने जस्तो छ सूर्यबहादुर दुराले थप जानकारी दिनुभयो ।
ओभरसियरको जागिर र विदेश जाने योजना रद्द :
यसैगरी, उक्त समूहका अर्का सदस्य भरत तिवारीले आफूले १० वर्र्षसम्म खाएको ओभरसियरको जागिर छोडेर, विदेश जाने सपना समेत त्यागेर अकबरे सुर्खानीको यही खेतीमा रमाएको बताउनु भयो । उहाँका अनुसार विदेश जाने योजनामा थिए । अचानक दाजु माधवको निधन (पाँच महिना अघि) भयो, यो खेती उहाँले भन्नुभयो,सुरु गर्नु भएको हो, ऐले मैले सम्हालेको छु । ‘अब विदेश जाने सोच हराएको छ ।’
बाँदरले समेत नखाने हुँदा अकबरे खुर्सानीमा आकर्षण बढ्दो :
अकबरे खुर्सानीको उत्पादनलाई बाँदरले समेत नोक्सान नगर्ने, नखाने भएको यो खेती नगदेबाली समेत भएको हुँदा यो खतीतर्फ सर्बसाधारणमा आकर्षण बढ्दो रहेको समेत भरत तिवारीले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘अकबरे खुर्सानीलाई बाँदरले समेत नखाने, नबिगार्ने भएको हुँदा राम्रो हुन्छ भन्ने लागेको छ ।’ यो खेती गर्नका लागि पहारिलो, पानी नजम्ने खेत वा पाखोबारी, खरबारी राम्रो हुने आफ्नो अनुभव रहेको तिवारीले सुनाउनु भयो ।
अकबरे खुर्सानीको व्यापारको जिम्मा लिनु भएकी सामाजिक अभियन्ता एवम् भागीरथी सामाजिक उद्यमी महिला सहकारी संस्था लि.की अध्यक्ष सन्तोषी गौलीले आफूले किसानहरूले उत्पादन गरेको अकबरे खुर्सानी १० देखि १५ क्विन्टल एक पटकमा ढुवानी गरी लग्ने गरेको जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार दुवै वडाका किसान दिदी बिहिनी तथा दाजुभाइले उत्पादन गर्नु भएको अकबरे खुर्सानी प्रायः दुई दिनमा नभए पनि तीन दिनको बीचमा एक ट्रिप पुग्ने गरेको छ । उहाँले भन्नुभयो, ‘ऐले त भारतमासमेत जान थालेको हुँदा बजारको समस्या छैन ।’ बजारमा अकबरे खुर्सानीको मूल्य भने स्थिर नभएको उहाँले जानकारी दिनु भयो । हरेक पटक फरक फरक मूल्यमा बिक्री गर्नु पर्ने बाध्यता भने रहेको उहाँको भनाइ छ । जिल्लाका अन्य क्षेत्रबाट पनि विक्री गरिदिन अनुरोध आउन थालेको छ सन्तोषी गौलीले गर्वका साथ सुनाउनु भयो । ]]>
स्वामी महाराजको मुक्तिनाथ गएर फर्कने क्रममा यो जिल्लामा पहिलो पटक यस धाममा आउनु भएको हो । मेलाको उदघाटन सहितका विभिन्न कार्यक्रममा सरिक हुनु भई दिनभर बसेर उहाँ भोलि साँझ चतराधाम फर्कनु हुने कार्यक्रम तय भएको ओलियाले बताउनु भयो । उहाँका अनुसार नेपाल राष्ट्रका प्रथम जगद्गुरु वालसन्त मोहनशरण देवाचार्य महाराजश्रीको करकमलबाट साउनको पहिलो सोमबार शुभारम्भ गरिने छ । साथमा उहाँले नक्षत्र वाटिकाको समेत उदघाटन गर्नु हुने भएको छ । आश्रम हातामा २७ नक्षत्र, १२ राशी र नौ ग्रहको वाटिका निर्माण गरिएको छ । यो वाटिका गण्डकी प्रदेशमै पहिलो भएको ओलियाले जानकारी दिनुभयो ।
साउन ४ गते पहिलो सोमबार पूर्वाङ्ग, उद्घाटनसहित मञ्चका कार्यक्रमका साथ भजन कीर्तन, प्रवचन, प्रसाद वितरण र साँझ आरतीको कार्यक्रम तय गरिएको छ ।
नेपालका प्रथम जगद्गुरुको दिव्य दर्शन र प्रवचन श्रवणका लागि समय मिलाउनु र समयमै उपस्थित हुन सम्पूर्ण भक्तजन महानुभावहरूलाई आयोजक संस्थाका परिकल्पनाकार एवम् अध्यक्ष ओलियाले आग्रह गर्नु भएको छ । उहाँले भन्नुभयो, ‘हामीले गत बर्ष श्रावण महिनाभर सर्वोदयमा पहिलो पटक बोलबम मेला आयोजना भएकोमा यस बर्ष गत बर्ष भन्दा भब्य रुपमा बोलबम आयोजना गर्ने तयारी पुरा भएको छ ।’
वालसन्त मोहनशरण देवाचार्य महाराजश्री आज लमजुङमा आउनु भएर राइनासकोटको दृश्यावलोकन गर्नु भई साँझको बसाई सर्वोदय सेवाश्रममा नै हुने भएको र आफूहरू उहाँको साथमा त्यसतर्फ गएर फर्किदै गरेको ओलियाले जानकारी दिनु भएको छ ।
उद्घाटन समारोहमा जिल्लाका राइनास, धमिलीकुवा, कुन्छा, परेवाडाँडा, सुन्दरबजार, बेसीशहर लगायतका स्थानबाट आउने भजन मण्डलीले संगीतमय भजन कीर्तनसमेत प्रस्तुत गर्ने कार्यक्रम छ ।
बोलबम धार्मिक मेलामा धर्मनाध धाममा १०८ गोमुखी धारामा स्नान, १०८ शिवलिङ्गमा जलार्पण, कैलाश पर्वत परिक्रमा, १००८ शालीग्रामको दर्शनलगायत धार्मिक अनुष्ठानका पूजाअर्चना, कथावाचन, भजन किर्तन कार्यक्रम साउन महिनाभर गरिने छ ।
साथै, साउनका ११, १८ र २५ गते पर्ने सोमबार धर्मनाथ धाममा बोलबमसहित विशेष पूजा अर्चनासहितका धार्मिक अनुष्ठान हुने तयारी छ । ती दिनमा नियमित हवन, रूद्रिपाठ, प्राण प्रतिष्ठा, पूजा पाठ आध्यात्मिक गुरूहरूको विशेष प्रवचन, भजन किर्तन तथा धार्मिक सांस्कृतिक प्रस्तुतिका साथमा शिवलिङ्ग जलाभिषेक, प्रसाद वितरण हुने छ । साउनको अन्तिम सोमबार विशेष पुजा सहित पूर्णाहुति गरी समापन गरिने सर्वोदय सेवाश्रमका अध्यक्ष ओलियाले जानकारी दिनु भएको छ ।
मानवीय सेवासँगै आश्रमलाई गण्डकी प्रदेशकै उत्कृष्ट धार्मिक केन्द्रको रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य साथ विभिन्न धार्मिक संरचनाहरूको निर्माण गरिएका छन् ।
सर्वोदय सेवाश्र रहेको धर्मनाथ धाम विश्वको नयाँ धार्मिक केन्द्र तथा गन्तव्यका रुपमा विकसित हुँदैछ ।
]]>