उच्च अदालत पोखरामा सो सम्बन्धमा परेको रिटमा दुईतर्फी बहस सुने पछि त्यस्तो आदेश दिएको हो । उच्च अदालत पोखराका मुख्य न्यायाधीश डा. रत्नबहादुर बागचन्दको इजलासले प्रारम्भिक सुनुवाई पछि प्रत्यर्थीहरूको नाममा कारण देखाऊ आदेश जारी गरेको हो । गण्डकी प्रज्ञा– प्रतिष्ठानमा पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको नियुक्ति समावेशी सिद्धान्तविपरीत भएको भन्दै दायर रिटमा उच्च अदालत पोखराले विपक्षीहरूका नाममा कारण देखाऊ आदेश जारी गरेको हो । अदालतले विपक्षीहरूलाई १५ दिनभित्र लिखित जवाफ पेस गर्न आदेश दिँदै अन्तरिम आदेशबारे निर्णय लिन आउँदो साउन ११ गते छलफलका लागि दुवै पक्षलाई बोलाएको छ ।
गण्डकी प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा गत २२ असारमा सत्ता साझेदार नेकपा एमाले र काङ्ग्रेसबाट दलगत भगवण्डाका आधारमा सिफारिस समितिको सिफारिस बमोजिम प्रदेश सरकारले २४ सदस्यीय पदाधिकारी मनोनित गरेको थियो । यसअघि १४ महिना ९ दिन सो प्रतिष्ठान पदाधिकारी विहीन थियो ।
गण्डकी प्रज्ञा–प्रतिष्ठान ऐन, २०७६ को दफा ८ मा प्रदेशको भाषा, साहित्य, संस्कृति र कलाको संरक्षणका लागि सम्भव भएसम्म सबै जाति तथा भाषाभाषीलाई समेटेर सिफारिस गर्नुपर्ने स्पष्ट व्यवस्था छ । निवेदकबाट संविधानको समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको बर्खिलाप हुने गरी गरिएको उक्त नियुक्ति निर्णय खारेज गर्न र दलित समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गराउन परमादेशको माग भएको छ ।
त्यसका लागि सामाजिक विकास युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको २०८२ वैशाख २५ गतेको निर्णय अनुसार वैशाख २७ गते प्राज्ञ आह्वानका लागि प्रकाशित सूचनाको मर्म विपरित मन्त्रालयले बनाएको कार्यविधि अनुसार आफ्नो विधा विकास योजना पेश गर्ने सामथ्र्यसमेत नभएका पदाधिकारी नियुक्त गरेकोमा आपत्ती व्यक्त गर्दै रिट दायर भएको हो ।
पोखरा– ३, नदीपुर निवासी अधिकारकर्मी उमेश सि.के.ले दलित तथा मगर समुदायको एकजना पनि प्रतिनिधित्व नगराई राजनीतिक भागबण्डा आधारमा मनोमानी ढंगले पदाधिकारी मनोनयन गरिएको भन्दै उत्प्रेषणयुक्त परमादेशको रिट दायर गर्नु भएको हो । नवनियुक्त पदाधिकारीहरूले भने शपथ ग्रहणसमेत गरिसकेका छन् ।
उक्त मुद्दामा गण्डकी प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डे, गण्डकी प्रदेश सामाजिक विकास, युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय, सोही मन्त्रालयका मन्त्री रेखा गुरुङसमेत प्रतिष्ठानमा नवनियुक्त पदाधिकारी तथा सदस्यसमेत गरी २९ जनालाई विपक्षी बनाइएको छ ।
प्रारम्भिक सुनुवाइमा अदालतले विपक्षीहरू मुख्यमन्त्री कार्यालय, मुख्यमन्त्री पाण्डे, सामाजिक विकास मन्त्रालय तथा मन्त्री गुरुङको हकमा मुख्य न्यायाधिवक्ताको कार्यालय, पोखरामार्फत र अन्य विपक्षीहरूको हकमा १५ दिनभित्र आफैँ वा आफ्ना कानूनबमोजिमको प्रतिनिधिमार्फत लिखित जवाफ पेस गर्नु भनी आदेश दिएको छ । साथै, रिट निवेदकले अन्तरिम आदेशसमेत जारी गरी पाउन माग गरेकाले अन्तरिम आदेश जारी गर्नेबारे छलफलका लागि पेसी तोकेको छ ।
निवेदक सि.के.ले करिब १८ प्रतिशत मगर तथा १९ प्रतिशत दलित समुदाय रहेको गण्डकी प्रदेशमा संविधानको समानुपातिक समावेशीसमेतको सिद्धान्तको बर्खिलाप हुने गरी प्रतिष्ठानमा सहभागिताबाट वञ्चित गराइएकोमा उत्प्रेषणको आदेशले खारेजसहित दलित समुदायको प्रतिनिधित्व हुनुपर्ने जिकिर गरी परमादेश माग गरेका छन् । साथै, सुविधा र सन्तुलनका हिसाबले अन्तरिम आदेशको माग गरिएको छ ।
प्रतिष्ठानको विवादित समितिको कुलपति प्रा.डा. कुसुमाकर न्यौपाने, उपकुलपति शंकरविरही गुरुङ र सदस्य–सचिव मनकुमार श्रेष्ठसहित २४ सदस्यीय प्राज्ञ सभा सदस्य मनोनीत गरिएको थियो । प्राज्ञ सभामा सत्तासमीकरण अनुसार नेपाली कांग्रेस र नेकपा (एमाले) बीच भागबण्डा गरिएको भन्दै बाहिरसमेत आलोचना भइरहेको छ ।
उक्त रिट निवेदककातर्फबाट अधिवक्ताद्वय महेन्द्रमान व्यथित र विजय नेपालले बहस गर्नु भएको थियो । ]]>
जिल्ला अदालतमा फैसला गर्दा बेइमान न्यायाधीशको इजलासमा मुद्धा नपरेसम्म पेशी सार्ने हो भने करिव ७÷८ पटकसम्म मुद्धा हटाउन सकिन्छ । अर्थात ८ जना न्यायाधीशमा एक जना मात्र बेइमान भए पनि अन्याय पर्ने संभावना भयो । उच्च अदालतमा पनि एभरेजमा ५ बटा डिभिजन बेन्च मान्दा पनि आफ्नो कुरा पुरा हुने इजलासमा मुद्धा नपुगे सम्म पेशी सार्न सकिन्छ । सर्बोच्च अदालतमा पनि १० बटा इजलास हुने हुंदा नब्बे प्रतिसत न्यायाधीश इमान्दार भए पनि बेइमानले फाइदा लिन सक्छन् । यद्यपि अधिकांस मुद्धाहरू प्रमाणको प्रष्टताको आधारमा नै निक्र्याैल हुन्छन् । केही मध्येका पनि केही मुद्धाहरू मात्र पहुंच हुनेहरूले कानुनको दुपयोग गर्न सक्ने हुन् ।
जस्ले जे भने पनि जिल्ला अदालतमा रहने न्यायाधीशहरू विविध कारणले धेरै जसो इमान्दार भएको देखिन्छ । प्रमाण बुझ्ने समेतका कार्यहरूमा इमान्दार रहेको पनि देखिन्छ र त्यो स्वभाविक हो । तर धेरै बेथिति र अज्ञानताले गांँजेमा न्यायालय जस्तो देखिन्न । गल्ती गर्ने न्यायाधिसहरुले बिबाद र बिरोध भएन भन्दैमा गल्ती ढाकियो भन्ने पनि सोच्न हुंदैन । गल्ती उजागर नगर्नुको कारण अदालतको अबहेलना, मुद्धामा असर गर्ने र कानुन व्यवसायीहरूलाई न्यायाधीश नकारात्मक भएमा पछि पनि मुद्धा बिग्रन्छन् भन्ने भावना हुनु पनि हो ।
प्रसंग संपत्ति विवरण न्यायाधीशहरूले बुझाउने बारे हो । इश्वर खतिवडा जस्ता न्यायाधीशहरूको संपत्ति विवरण हेर्दा र तिलप्रसाद श्रेष्ठ जस्ता न्यायाधीशहरूको अवस्था हेर्दा न्यायाधीशहरू प्रति सम्मानले सिर निहुरन्छ । त्यस्ता न्यायाधीशहरू अरु पनि धेरै हुनुहुन्छ । त्यस्ता न्यायाधीशहरुको उदाहरण दिएर अरु न्यायाधीशहरूलाई पनि उन्मुक्ति दिने हो भने बेइमानहरूले फाइदा लिन सक्नु स्वभाबिक हो । उदाहरण राम्रो गर्नको लागि हुन्छ, नराम्रोलाई प्रत्यक्ष वा परोक्ष रुपमा उन्मुक्ति दिनको लागि हुनु हुंदैन । सबै इमान्दार न्यायाधीश ज्युहरुले यसमा ध्यान दिनै पर्छ । उहाँहरूले आफ्नो इमान्दारी तौलन तयार भएमा बेइमानहरुलाई कठिन हुने छ । आंँखा चिम्लेर अंध्यारो छ, मैले जे गरे पनि केही हुंदैन र कसैले थाहा पाउंदैन भनेर जे पनि गर्न हुंदैन । मानिसले बाच गरिरहेका हुन्छन् ।
जिल्ला अदालतमा कुनै व्यक्तिले एक बिषयमा हक कायम मुद्धा दिएको छ । त्यो मुद्धबाट नै सजिलैसंग आफ्नो भनाइ राख्न पाइने अवस्था छ । तर उसले उच्च अदालतमा रिट दियो । अर्को पक्षका कानुन व्यवसायीले यो बिषयमा मुद्धा चलिरहेको छ र त्यसै मुद्धामा सजिलैसंग यो बिषय राख्न सकिन्छ भनिरहेका छन् । त्यस मुद्धामा नै मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिता २०७४ को दफा १५६, १५७, १५८ समेत अनुसार जिल्ला न्यायाधीशले उचित आदेश दिन सक्ने स्वभाविक र सजिलो एवम् प्रमाणको आधारमा अझै राम्रो अवसर हुन्छ । साथै त्यो आदेशमा चित्त नबुझ्ने पक्ष उच्च अदालतमा जान सक्ने अवस्था हुन्छ । स्वभावैले रिट भनेको साधारण अधिकार क्षेत्रबाट जांदा ढिलो हुने, विकल्प नभएको समेत अवस्थामा प्रयोग हुने हो । उच्च अदालतले जिल्ला अदालतमा मुद्धा चल्दा चल्दै रिट जारी गरेमा जिल्ला अदालतको उसैले दिएको मुद्धाको हैसियत के हुने ? यसमा पनि न्यायाधीशले ध्यान नदिए के होला ?
कुनै कानुन व्यवसायीले मुद्धामा पेशी सार्न निवेदन दिंदा १० पटक सम्म पनि मुद्धा सरेका र कुनै कानुन व्यवसायीले पहिलो पटक पेशी सार्न निवेदन दिंदा पनि अभियान, ढिलो आएको आदि भनेर फैसला गरेका घटना पनि सुनिए भने सामान्य मानिसले के अनुमान गर्लान् ? अझै प्रष्ट रुपमा अदालतको अधिकार क्षेत्र, हदम्याद र हकदैया जस्ता सवाल उठेकोमा ती भनाइहरूको सम्वन्धमा केही नबोली जिल्लामा फैसला हुन्छ र उच्च अदालतले पनि सुरु सदर गर्छ भने न्यायको ढोका सर्वोच्चमा मात्र खुल्छ कि ¤ भनेर आशा गर्न पर्ने हुन्छ । सर्वोच्च अदालत पनि मुद्धाले थिचिएको भए न्याय पर्ने भए पनि साह्रै ढिलो हुन्छ । ढिलो न्याय दिन न्याय नदिनु बरावर हो भनिन्छ ।
अझै सम्वन्धित मुद्धामा जुन काम भएको हो त्यो कामको दावी नै छैन, त्यस्तो मुद्धामा दावी नै नभएको बिषयमासमेत अर्थात अर्को क्रमको व्यवहारलाई मानेर दावी भन्दा बाहिर गएर फैसला भएको छ भने त्यो कति दुर्भाग्यपूर्ण होला ? हामीहरूले कपडा नलगाएर आंँखा चिम्लेर कपडा नलगाएको देखेका छैनौं भनेर अरुले पनि हामी नांगै भएको देख्दैनन् भन्ने होइन ।
यदि मुद्धा फैसला गर्दा कमसेकम कुनै पक्षले उठाएका हदम्याद, हकदैया र क्षेत्राधिकारका विषयहरू फैसलामा एक वाक्यमा नै भने पनि सम्बोधन हुने परंपराले इमान्दारहरू अझै इमान्दार भन्ने प्रष्ट हुन्छ र बेइमानहरू उनीहरूले आँंखा चिम्ले पनि नांगै देखिन्छन् । मेरो उमेरले पनि न्यायाधीशहरू प्रति उजुर दिने चाहाना तिर लग्दैन । तर कसैले स्थान दिन्छ भने बोलेर धेरै सत्य सुनाउन पनि सक्छु भन्ने पनि धेरै हुन्छन् ।
सबैभन्दा उपल्लो अदालतमा पनि पैतृक सम्पत्ति पनि अंश नलाग्ने, संगोलमा रहंदा मोही भएको जग्गा पनि मानो छुट्टिएको मिति न्यायाधीश आफैले उल्लेख गरेर धेरैपछि अंश मुद्धा पर्दा समेत अंश नलाग्ने गरेर फैसला भयो भने र त्यो पनि पुनरावलोकन तहमा फैसला भयो भने त न्याय पुरै मर्छ । फैसलाले फाइदा हुने पक्षको कानुन व्यवसायी नै पछि सर्बोच्च अदालतमा न्यायाधीश छन् र उनको प्रभावमा अरु न्यायाधीशहरूले त्यस्तो गरेको देखिने प्रष्ट अवस्था आएमा ती न्यायाधीशहरूले सूर्यलाई हातले छेकेर अंँध्यारो बनाउन खोजे जस्तो देखिदैन र ? कमसेकम न्यायाधीशहरूले कुनै समयमा हामी पनि रिटायर हुन्छौं र जनताले विषेशत कानुन क्षेत्रकाहरूले हामीहरूले गरेका गल्ती त्यतिबेला भने पनि औल्याए भने मलाई कति लाज होला भन्ने सोचे पुग्छ ।
केवल अदालतको अबहेलनाको छडीले मात्र अदालतको अबहेलनाको अन्त्य हुंदैन । बलियोले गल्ती गर्ने तर गल्ती देखाएमा तंलाई दुःख दिन्छु भनेर गल्तीको बचाव गर्नु भन्दा असल बनेर सवै न्याय क्षेत्रमा काम गर्नेहरूले न्यायलय यस्तो हुन पर्छ भन्ने उदाहरण दिन सक्ने भएमा पो राम्रो होला । कानुन व्यवसायी, न्यायाधीश, अख्तियार समेत सर्बत्रका व्यक्तित्वहरूले मरेपछि त आफूसंग केही जांदैन र गल्ती गरेको भए यहाँ पछिसम्म पनि गलत भन्ने जानकारी रहन्छ । केवल न्यूनतम आधारभुत आबश्यकता पुरा भएपछि सम्पत्ति ज्यादा हुंदैमा सुनको चामल खाने होइन भन्ने मानसिकता सवैमा भइ दिए कति राम्रो हुने थियो ।
सायद २५ बर्ष पहिलाको कुरा हो । गरिव अमरिखन सहनी भन्ने मानिसको जग्गा धनीले कब्जा गरेछन् । धनीले नापीमा भएको नक्सा बिगार्ने र कपडाको नक्सामा समेत चुरोटले प्वाल पारेर नक्सामा उनको जग्गामा त्यो गरिवको जग्गा पारेछन् । जिल्लामा अमरिखनले हारेछ, पुनरावेदन तहमा पनि हारेछन् । पुनरावेदन तहमा मुद्धा चल्दा कतैबाट पुरानो प्रमाणित नक्सा पाएछन् । त्यस नक्सामा प्रष्टत केही जग्गा उही अमरिखन सहनीको देखिने तर धनीले बिगारेको देखियो । नापी कार्यालयले पनि सुधार ग¥यो । विवादित जग्गा अमरिखन सहनीको नै देखिने गरेर नक्सा सुधार भयो । सर्बोच्च अदालतमा प्रकाश ओस्ती श्रीमान भएको इजलासमा मुद्धा प¥यो । उहांँले यस्तो अन्याय भनेर तुरुन्त मिसिल झिकाउने आदेश गर्नु भयो । मिसिल झिकाउने काम भयो । त्यसपछि पहिला कानुन व्यवसायी नै भएका एक जना न्यायाधीशकोमा मुद्धा प¥यो । उनीपछि प्रधान न्यायाधीश पनि भए । मैले बहस गरें । उनले मधेशमा जुंगाको लडाई भनेको यही हो । गाउंको जग्गाको मुल्य भन्दा मुद्धामा धरै ज्यादा खर्च भयो । बेक्कारमा दुःख दिन मुद्धा लड्छन् भन्दै मेरो पक्षलाई उनले हराए । अर्थात नक्सामा मेरो पक्षको भयो तर फैसला धनीको पक्षमा नै भयो ।
अब रहस्य यस्तो छ । अमरिखन गरिव व्यक्ति हो । २ बर्ष पहिला पनि उनलाई भेटेको थिए । सायद अहिले पनि होलान् । उनलाई धनीले अन्याय गरेको थाहा पाएपछि मैले उनको मुद्धा फिस नलिइ लेखेको थिए । सिमरावाट काठमाण्डौ जान त्यस समयमा छ सय भाडा थियो जस्तो लाग्छ । उनले मलाई जान र आउन गरी एक हजार दिन्थे । अरु खर्च मैले नै गरेको थिए । त्यो उनलाई अन्याय भएकोले मायाले भएको थियो । तर ती न्यायाधीशलाई मैले धेरै फिस लिएको भ्रम भएछ क्यारे । ती अम्रिखन सहनीलाई अहिले पनि सोध्न सकिन्छ, मैले फिस लिए कि ¤ लिइन भनेर । तर नक्सामा उनको जग्गा देखिए पनि ती न्यायाधीशले गर्दा फैसला धनीको पक्षमा गयो । ती न्यायाधीशले कपडा लगाएका छन् कि छैनन् भन्ने । म, अमरिखन सहनी र जिल्लामा लेख्ने र बहस गर्ने कानुन व्यवसायी प्रलाद गौतम, पुनरावेदन तहमा मुद्धा लिने बिनय मल्लिकसमेत केहीले अहिले पनि त्यो न्याय हो वा अन्याय हो, त्यसको महसुस त गर्ने नै भए । पदमा रहंदा पछिसम्म पनि घृणा कायम रहने कार्य कृपया कसैले पनि नगर्ने कि ? यसबाट कसैलाई अन्यथा भए माफ पाउं । मलाई मेरा न्यायाधीश इश्वर जस्तै चाहियो, गोला प्रथा गर्नु पर्ने चाहिएन । तर करिव ४७ बर्षको मेरो कानुन क्षेत्रको अनुभवको इतिहासमा यस्ता पिडाहरू बर्गेल्ती छन् ।
(लेखक : वरिष्ठ अधिवक्ता हुनुका साथै लमजुङको जेठो पत्रिका अन्तरङ्गको अतिथि सम्पादक हुनुहुन्छ । यो लेख सोही साप्ताहिक को आज प्रकाशित अंकबाट साभार गरिएको हो । – सं.) ]]>
महाराजगञ्ज चिकित्सा क्याम्पसको एमएस जनरल सर्जरी कार्यक्रममा शैक्षिक वर्ष २०८१ मा उत्कृष्ट नतिजा हासिल गरेवापत डा. शिशिर देवकोटालाई उक्त सम्मान प्रदान गरिएको हो । त्रिविका डिन प्रा. मोहनराज शर्माले डा. देवकोटालाई उक्त सम्मान प्रदान गर्नु भएको हो ।
डा. देवकोटा जिल्ला अस्पतालको प्रमुखका रुपमा २०८१ सालको भदौमा प्रमुखको रुपमा यहाँ आउनु भएको हो । सर्जन स्पेशलिष्ट (विशेषज्ञ)का रुपमा विशेष ज्ञान, योग्यता र अनुभवले युक्त हुनुभएका डा. देवकोटा आउनु भएपनि यो अस्पतालको स्तर बृद्धि भएर जिल्ला अस्पताल प्रदेश अस्पतालमा रुपान्तरण भएको हो । ]]>
सनातन वैदिक परम्परा अनुसार तुलसीलाई विष्णुको प्रतीकका रुपमा मानिन्छ । एक महिनाअघि ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीका दिन तयार पारिएको तुलसीको दल हरिशयनी एकादशीको अवसरमा तुलसीको मोठमा सार्ने परम्परा मान्यता रहेको छ । आजदेखि कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिनसम्म तुलसीको विशेष पूजा हुन्छ । तुलसीलाई भगवान् विष्णुको प्रतीकका रूपमा मानिने भएकाले आजदेखि कार्तिक शुक्ल एकादशीसम्म चार महिनासम्म नियमित पूजा गर्ने प्रचलन छ ।
असार शुक्ल एकादशीदेखि भगवान् विष्णु क्षीरसागरमा शयन गर्ने धार्मिक विश्वास रहेकाले यस दिनलाई हरिशयनी एकादशी भनिन्छ । विष्णुको शयनकालका यी चार महिनालाई ‘चतुर्मास’ पनि भनिन्छ ।
वर्षभरिमा पर्ने २४ वटा एकादशीमध्ये धेरै श्रद्धालुले सबै एकादशीमा व्रत बस्ने गरे पनि नसक्नेहरूले चतुर्मासमा पर्ने आठ एकादशी वा हरिशयनी र हरिबोधिनी एकादशीमा मात्रै व्रत बस्ने परम्परा रहेको छ । एकादशीका दिन चामलबाट बनेका परिकार नखाई रोटी, ढिँडो तथा फलाहार ग्रहण गर्ने प्रचलन छ ।
चतुर्मासभर विधिपूर्वक पूजा गरिएको तुलसीको कार्तिक शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिबोधिनी एकादशीका दिन भगवान् दामोदरसँग वैदिक विधिअनुसार विवाह गराइन्छ । त्यसपछि हवनसहित चतुर्मास व्रतको समापन गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ ।
एक वर्षमा २४ एकादशी हुन्छन् । सक्नेले सबै एकादशीमा फलाहार मात्र गरेर व्रत बस्छन् । नसक्नेले चतुर्मासाका चार महिनामा पर्ने आठ एकादशीमा व्रत बस्ने गर्दछन् । कामकाजमा सक्रिय हुनुपर्ने र चार महिनासम्म पनि फलाहार गर्न नसक्नेले भने हरिशयनी एकादशी र हरिबोधिनी एकादशीका दिन फलाहार गरी व्रत बस्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ ।
असार शुक्ल एकादशीका दिन रोपिएको तुलसी भगवान् विष्णु र विष्णुप्रियाका नामले चार महिनासम्म पूजा गर्ने परम्परा छ । यो अवधिलाई चतुर्मास भनिन्छ । कार्तिक शुक्ल (हरिबोधिनी) एकादशीमा तुलसीविवाह गरेपछि त्यसै पूर्णिमामा चतुर्मास सम्पन्न भएको मानिन्छ । तुलसी र दामोदरको विधिपूर्वक विवाहपछि अग्निस्थापना विधिबाट चतुर्मासा व्रतको उद्यापनका लागि हवनसमेत गर्ने प्रचलन छ ।
तुलसीलाई धार्मिक दुष्टिलेमा महत्वपूर्ण मानिएको नभई वैज्ञानिक दृष्टिले पनि उपयोगी वनस्पतिका रूपमा लिने गरिन्छ । तुलसीले वातावरण शुद्ध बनाउन, अक्सिजनको मात्रा बढाउन तथा विभिन्न रोगको घरेलु औषधिका रूपमा उपयोग हुने विश्वास गरिन्छ । घरमा तुलसीको मोठ राख्दा वातावरण सकारात्मक हुने र रोग सार्ने कीटाणु नष्ट हुने जनविश्वास समेत रहेको छ ।
आजको हरिशयनी एकादशी पर्वका अवसरमा काठमाडौंको बूढानीलकण्ठ, उपत्यकाका चार नारायणसहित देशभरका विष्णु तथा नारायण मन्दिरमा बिहानैदेखि भक्तजनको उल्लेख्य भिड लागेको छ । ]]>
धिमिरले शिक्षक संघमा बसेर लामो समय कामसमेत गर्नु भएको थियो भने सुयल काँग्रेसको पूर्व जिल्ला कार्यसमिति सदस्य समेत हुनुहुन्छ । उहाँहरूले नेपाली कांग्रेस लमजुङमा विधि, विधान, निष्पक्षता र समान व्यवहारभन्दा गुट–उपगुट, व्यक्तिगत स्वार्थ तथा सीमित व्यक्तिको प्रभाव बढ्दै गएको दाबी गर्नु भएको छ । लामो समयदेखि पार्टीमा योगदान दिएका इमान्दार कार्यकर्ताहरू उपेक्षित भएको र आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर बन्दै गएको उहाँहरूको दावी छ । उहाँहरूले पार्टी जननायक बी.पी. कोइरालाले प्रतिपादन गरेको लोकतान्त्रिक समाजवाद, नैतिक राजनीति, राष्ट्रियता र जनमुखी विचारधाराबाट क्रमशः विचलित हुँदै गएको दावी गर्नु भएको छ । साथै राजीनामा पत्रमा उनीहरूले नेपाली कांग्रेसको नेतृत्व, कार्यशैली, निर्णय प्रक्रिया तथा राजनीतिक संस्कृतिप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्नु भएको छ ।
उहाँहरूले अबका दिनमा कुनै पनि राजनीतिक दलको सदस्य नभई स्वतन्त्र, निष्पक्ष र सचेत नागरिकको हैसियतबाट राष्ट्र, लोकतन्त्र, संविधान, सुशासन र जनहितका पक्षमा उभिने तथा राम्रो कामको समर्थन र गलत कामको रचनात्मक आलोचना गर्ने निर्णय गरेको राजीनामा पत्रमा जनाउनु भएको छ । ]]>
प्रमुख अतिथि गुरुङले सरकारले गर्नु पर्ने दायित्व सर्वोदय सेवाश्रमले यस्तो मानवीय सेवा गरेकोमा स्थानीय वा तिनै तहका सरकारलाई थप आर्थिक भार हुनबाट जोगाएको बताउनु भयो । उहाँले सर्वोदय सेवा आश्रमले मानवीय सेवाका क्षेत्रमा जिल्लामात्र नभई राष्ट्रिय स्तरमै गौरव गर्नलायक काम गरेको बताउनुभयो ।
उहाँले आश्रमले सामाजिक सेवासँगै धार्मिक पर्यटन प्रवद्र्धनमा समेत योगदान पु¥याउँदै आएको उल्लेख गर्नुभयो । आर्थिक प्रतिवेदन सुन्दा खुसी लाग्यो अझै प्रगतिको कामना गर्दछु् भन्नु हुँदै उहाँले आफू पनि यसै राइनस नगरपालिकाको बासिन्दा भएको र आँगनको नजिकै भएको आश्रमलाई जिल्ला समन्वय समितिबाट गर्न मिल्ले सहयोग रहने जानकारी दिनु भयो ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद खनालले शुभकामना मन्तव्यका क्रममा सेवाश्रमले नमूना योग्य काम गरेको बताउनु भयो । उहाँले यो केबल बृद्धाश्रम मात्र रहेन, यहाँ गरिएर र थप सेवा विस्तारका योजनाले आरोग्य र आध्यात्मको समेत व्यवस्थित रुपमा अघि बढेको आफूले पाएको उल्लेख गर्नुभयो ।
सो अवसरमा प्रदेश अस्पताल लमजुङका अध्यक्ष विजय गुरुङ, नमुना सामुदायिक अस्पताल, सुन्दरबजारका प्रमुख हेमन्त श्रेष्ठ तथा आयुर्वेद औषधालय तार्कुघाट एवम्् स्थानीय स्वास्थ्य चौकीलाई सम्मान गरिएको थियो । आश्रममा प्रदेश अस्पताला दुई दुई महिनामा विशेषज्ञ सेवा, नमुना सामुदायिक अस्पतालले स्वास्थ्य सेवा, सरसफाई सामग्रीका साथमा अस्पतालमा उपचारका लागि जाने आश्रमका जेष्ठ नागरिकलाई सहुलियत रुपमा स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराई आएको छ । त्यस्तै, आयुर्वेद औषधालय तार्कुघाट एवम्् स्थानीय स्वास्थ्य चौकीले मासिक रुपमा सेवा दिने गरिआएको हुँदा सोही सेवाको कदर गर्दै सम्मान गरिएको हो । साथमा राइनास नगरपालिकाका इञ्जिनियरद्वय नितेन रिसाल, महेश थापालाई सम्मान गरिएको प्रचार संयोजक लक्ष्मीप्रसाद मिश्रले जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार थियो । हर्कबहादुर पाण्डेले आश्रममा खानेपानी लगायतको सेवा गर्ने गर्नुभएकोमा उहाँलाई पनि सम्मान गरिएको थियो ।
आश्रमका कोषाध्यक्ष भुमिनन्द तिमिल्सिनाले संस्थाको आर्थिक प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्नु भएको थियो भने आश्रमका लेखा अधिकृत विजय मिश्रले आम्दानी खर्चको प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्नु भएको थियो । मिश्रले गत आर्थिक वर्षमा चन्दा तथा अनुदानबाट एक करोड ९ लाख ४५ हजार ५ सय ३५ रुपैयाँ आम्दानी भएको छ तथा ९६ लाख ५७ हजार २ सय २३ रुपैयाँ खर्च भएको बताउनु भयो । उहाँका अनुसार बैंक मौज्दान रकम ८४ लाख ६७ हजार पाँच रहेको छ ।
मुठीदानको भरमा सञ्चालन हुँदै आएको आश्रमले एक करोड रुपैयाँको अक्षयकोष स्थापना गर्ने अभियान सञ्चालन गरिरहेको छ, जसअन्तर्गत हालसम्म ८० लाख रुपैयाँ संकलन भइसकेको आश्रमका सस्थापक अध्यक्ष कृष्णराज ओलियाले बताउनुभयो ।
सो अवसरमा शुभकामना व्यक्त गर्नुहुनेहरूमा भोटेओडार सामुदायिक पुस्तकालयका अध्यक्ष वसन्त खनाल, जेष्ठ नागरिक समाजका जिल्ला कोषाध्यक्ष हरिप्रसाद अधिकारी, जिल्ला सहकारी संघका अध्यक्ष बिजय गुरुङ, वीरभक्ति माविका शिक्षक जीवन कुमार श्रेष्ठहुनुहुन्थ्यो ।
२०६८ सालदेखि सञ्चालनमा आएको आश्रममा हाल २२ जना ज्येष्ठ नागरिक आश्रित छन् । आश्रमले हालसम्म ६५ जना असहाय ज्येष्ठ नागरिकलाई आश्रय प्रदान गरिसकेको छ ।
आश्रमका अध्यक्ष कृष्णराज ओलियाले गर्नु भएको उक्त कार्यक्रमको आश्रमका उपाध्यक्ष सुकदेव रिसालले स्वागत मन्तब्य व्यक्त गर्नु भएको थियो । सभाका अध्यक्ष चिज कुमार श्रेष्ठले धन्यबाद दियर सभालाई अन्त्य गर्नु भयको थियो ।
संस्थाका अध्यक्ष विकास श्रेष्ठको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा लिबर्टी माइक्रो लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडका गण्डकी–लुम्बिनी प्रदेश प्रमुख शिवप्रसाद पौडेल प्रमुख अतिथि हुनु हुनुहुन्थ्यो ।
प्रमुख अतिथि पौडेलले जीवन बीमा तथा लघु जीवन बीमाको आवश्यकता, महत्व, दाबी भुक्तानी प्रक्रिया, जोखिम व्यवस्थापन तथा परिवारको आर्थिक सुरक्षामा बीमाले खेल्ने भूमिकाबारे जानकारी गराउनुभयो । उहाँले बीमा भविष्यका अनिश्चित जोखिमबाट परिवारलाई सुरक्षित राख्ने भरपर्दो माध्यम भएको बताउनुभयो ।
त्यसैगरी सुन्दरबजार चेम्बर अफ कमर्सका अध्यक्ष विष्णु कुमार श्रेष्ठले सहकारी र बीमा एकअर्काका परिपूरक संस्था भएको उल्लेख गर्दै वर्तमान समयमा आर्थिक सुरक्षाका लागि बीमाको महत्व झन् बढ्दै गएको बताउनुभयो। उहाँले सहकारी र बीमा संस्थाबीचको सहकार्यले सदस्यहरूको आर्थिक सुरक्षालाई अझ मजबुत बनाउने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा अध्यक्ष विकास श्रेष्ठले लिबर्टी माइक्रो लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडले सहकारीका सदस्यहरूको दुर्घटना बीमा र मृत्यु दाबी समयमै भुक्तानी गरी सदस्यहरूको विश्वास जित्न सफल भएको बताउनुभयो । उहाँले समयमै गरिएको दाबी भुक्तानीले सहकारी र बीमा कम्पनीबीचको सम्बन्ध अझ सुदृढ भएको उल्लेख गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा संस्थाका पदाधिकारी तथा कर्मचारीहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको थियो । सहभागीहरूबीच बीमाको आवश्यकता, दाबी भुक्तानी प्रक्रिया, सहकारीमार्फत बीमा सेवा विस्तार तथा सदस्यहरूको आर्थिक सुरक्षाका विषयमा अन्तरक्रिया गरिएको थियो ।
सहभागीले राखेको जिज्ञासामा लिबर्टी माइक्रो लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडका गण्डकी– लुम्बिनी प्रदेश प्रमुख शिवप्रसाद पौडेलले जवाफ दिनु भएको थियो । ]]>
प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद खनालले प्रशंसा–पत्र प्रदान गर्नुभएको हो । उहाँले अधिकारीलाई उत्कृष्ट कर्मचारी घोषणा गर्नु भएको हो । उहाँका अनुसार जिल्ला प्रशासन कार्यालय लमजुङले कार्यसम्पादन, अनुशासन, समयपालना, जिम्मेवारीबोध तथा सेवाग्राहीलाई प्रभावकारी सेवा प्रदान गरेको मूल्याङ्कनका आधारमा उत्कृष्ठा कर्मचारी छनौट गर्ने गर्दछ । उहाँले भन्नुभयो, ‘उत्कृष्ट कर्मचारी छनोट गर्दा समयपालना, नियमितता, पारदर्शिता, मितव्ययिता, गोपनीयता, व्यावसायिक आचरण, अनुशासन, जवाफदेहिता र जिम्मेवारी बोधलगायतका सूचकलाई आधार मानिएको छ ।’
यो सरकारका पालाबाट यस्तो कामको थालनी :
यसैबीच, प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद खनाललाई यस्तो काम पहिले त गरिन्थ्यो जस्तो लागेन कहिलेदेखि सुरु भएको हो ? भन्ने जिज्ञासामा उहाँले भन्नुभयो, ‘ऐलेको नयाँ सरकार आएकोदेखि हो । हामीले गएको जेठ महिनाबाट यो कामको सुरुवात गरेका हौं ।’ जेठ महिनामा प्रशासन शाखामा कार्यरत नासु तक्मा विकलाई छनौट गरिएको प्रजिअ खनालले जानकारी दिनुभयो ।
खरिदार अधिकारी पर्वतको फलेवास नगरपालिका– ३ स्थायी बासिन्दा हुनुहुन्छ । उहाँ २०८० सालको साउनदेखि जिल्ला प्रशासन कार्यालय लमजुङमा कार्यरत रहँदै आउनु भएको छ । फ्रन्ट डेस्कमार्फत सेवाग्राहीलाई सहज सेवा उपलब्ध गराउनुका साथै बजार अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउने, व्यवसायीलाई सचेतनामूलक जानकारी दिने, बैठक व्यवस्थापन गर्ने तथा मन्त्रालयसँग भएका कार्यसम्झौताका विवरण सम्बन्धित प्रणालीमा प्रविष्ट गर्ने जिम्मेवारी सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको हुँदा अधिकारी उत्कृष्ट कर्मचारीका रुपमा छनोट हुनुभएको बताइएको छ ।
अहिलेको सरकारले कर्मचारीलाई उत्प्रेरित गर्न अपनाएको विभिन्न तौर तरिका मध्ये यो एक हो । यस्ता सम्मानका कार्यले कर्मचारीमा काम प्रति लगाव तथा उर्जा प्राप्त भई सकारात्मक प्रतिस्पर्धाको भावना विकास गर्ने र सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई थप प्रभावकारीका साथ नागरिकमैत्री बनाउन टेवा पुग्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ ।
गृह मन्त्रालय अन्तरगत मात्र भएको यस्तो काम सबै अब कार्यालयमा गरिनु पर्छ । ]]>
पछिल्लो समय चुनदेवीमा सम्पर्क कार्यालय खोलेर समानान्तर गतिविधि अगाडि बढाउँदै आएको समूहले बिपी स्मृति जयन्ती पनि अलग्गै गरेको हो । कमलादीस्थित प्रज्ञा भवनमा भेला भएको नेपाली कांग्रेसको संस्थापन इतर पक्षले कार्यक्रमको ब्यानरमै ‘एकता’ शब्द अंकित गरेको थियो । तर कार्यक्रममा बोल्ने बहुसंख्यक वक्ताले ‘लाचार नहुने, नयाँ कार्यदिशातिर अघि बढ्ने’ बताएर विभाजनको बाटो तय हुने चेतावनी दिएका हुन् । नेताहरूको त्यस्तो अभिव्यक्ति आउँदा हलमा उपस्थित सहभागीहरूले ताली र होहल्लासहित समर्थन व्यक्त गरेका छन् । ‘अब निर्णय सभापति गगन थापाले गर्नुपर्छ । यदि साउन २९ सम्म सम्मानजनक एकता भएन भने त्यसपछि कांग्रेसको राजनीति पुरानै लयमा अघि बढ्ने छैन । नयाँ दिशा निश्चित छ ।’ संस्थापन इतर पक्षका शीर्ष नेताहरूको अभिव्यक्ति थियो । उनीहरूले साउन २९ अघि सम्मानजनक एकता नभए नयाँ कार्यदिशाको बाटो तय हुने प्रष्ट सन्देश दिएका छन् ।
कांग्रेसको संस्थापन इतरपक्षले साउन २९ गते राष्ट्रिय भेला गर्ने घोषणा गरेको छ । नेता प्रकाशमान सिंहले भेलाको मिति साउन २९ र स्थान काठमाडौँ तय गरेको घोषणा गर्नु भएको हो ।
त्यसो त त्यो कार्यक्रममा सहभागी नेताहरू पूर्णबहादुर खड्का, विमलेन्द्र निधी, कृष्णप्रसाद सिटौला, डा. शशाङ्क कोइराला, डा. शेखर कोइराला लगायतले देशको अवस्था अत्यन्त जटिल अवस्थामा रहेको भन्दै यस्तो बेला पार्टीमा मतभेद होइन एकता गरेर अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिनु भएको थियो ।
विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित सभापति गगन थापाको कार्यशैलीप्रति तीव्र असन्तुष्टि जनाउँदै शेरबहादुर देउवा र शेखर कोइराला पक्ष पछिल्लो समय एकै ठाउँ उभिँदै आएको छ ।
कांग्रेसभित्र यो संकट उत्पन्न हुनुको मुल कारण भने गत पुसमा सम्पन्न विशेष महाधिवेशन हो । निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा पक्षको असहमति र बहिष्कारबीच तत्कालीन महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माको नेतृत्वमा विशेष महाधिवेशन आयोजना भएको थियो ।
कार्यक्रममा निवर्तमान कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले कांग्रेसभित्रको अहिलेको संकट कुनै व्यक्तिगत असन्तुष्टि नभई राजनीतिक वैधता, आत्मसम्मान र संगठनात्मक मर्यादासँग जोडिएको विषय भएको दाबी गर्नुभयो ।
खड्काले भन्नुभयो, कांग्रेसको विवाद कहाँ र केमा छ ?’ उनले प्रश्न गर्दै भने, ‘जब १४औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित टिम हटाएर विशेष महाधिवेशनबाट आएका सभापतिको सही चल्ने अवस्था भयो, विवाद त्यहीँबाट सुरू भयो ।’
विशेष महाधिवेशनमार्फत ५४ प्रतिशतको बलमा निर्वाचित नेतृत्वले १४औं महाधिवेशनबाट आएको संरचनालाई विस्थापित गरेको उहाँको तर्क थियो । उहाँले भन्नुभयो, ‘अदालत र निर्वाचन आयोगले त्यसलाई वैधानिकता दिएको भए पनि त्यसले राजनीतिक रूपमा समस्या समाधान गर्न सकेको छैन ।’ अहिलेको आवश्यकता ५४ र ४६ प्रतिशतको अंकगणितभन्दा माथि उठेर दुवै पक्षलाई एउटै संरचनामा जोड्ने राजनीतिक निर्णय भएको उहाँको कथन छ । उहाँले १४औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित केन्द्रीय समितिलाई समेटेर नेतृत्वलाई पूर्णता दिनुपर्ने प्रस्तावलाई केही नेताले ‘बार्गेनिङ’का रूपमा व्याख्या गरेको भन्दै असहति व्यक्त गर्नुभयो । खड्काले चेतावनी शैलीमा भन्नुभयो, ‘आफूहरू अब निष्क्रिय नबस्ने र युवाहरूलाई अगाडि सारेर उनीहरूको रक्षाकवच बन्न तयार छौं ।’
नेता शेखर कोइरालाले कांग्रेसभित्रको संकटलाई पार्टीको लोकतान्त्रिक चरित्रमाथिको चुनौतीका रूप हो भन्नुभयो । उहाँले पछिल्ला समयमा कांग्रेसभित्र निर्णय प्रक्रिया संकुचित हुँदै गएको, फरक मत राख्नेहरूमाथि कारबाही बढेको र लोकतान्त्रिक पार्टीभित्रै स्वेच्छाचारी अभ्यास हाबी हुन थालेको दाबी गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘निरंकुशता अन्त्यका लागि स्थापना भएको कांग्रेसभित्रै स्वेच्छाचारिता सह्य हुन सक्दैन ।’
सभापति गगन थापालाई प्रत्यक्ष सम्बोधन गर्दै शेखरले भन्नुभयो, ‘यदि कुनै दुर्भाग्यपूर्ण अवस्था आयो भने त्यसको सम्पूर्ण जिम्मेवारी तपाईंको हुनेछ, व्यक्तिवादी चरित्र छोड्नुस् । स्वार्थीपन छोड्नुस् र पार्टी एकताका लागि छिटो पहल गर्नुस् ।’
अर्का नेता विमलेन्द्र निधिले कांग्रेसभित्र पछिल्लो समय तीव्र रूपमा उठिरहेको ‘सामाजिक लोकतन्त्र’ सम्बन्धी बहसमाथि प्रश्न उठाउँदै बिपी कोइरालाको राजनीतिक दर्शनबाट कांग्रेस विचलित हुन नहुने बताउनु भयो ।
उहाँले बिपीले प्रतिपादन गरेको ’प्रजातान्त्रिक समाजवाद’ नेपाली कांग्रेसको मात्र नभई नेपाली लोकतान्त्रिक आन्दोलनकै दीर्घकालीन वैचारिक आधार भएको स्मरण गर्दै भन्नुभयो, ‘रास्वपाको चितवन महाधिवेशन अघिसम्म उसलाई विचारविहीन भनिन्थ्यो । त्यो महाधिवेशनबाट उसले ‘सामाजिक लोकतन्त्र’को नीति पारित गरेपछि कांग्रेसभित्र प्रतिस्पर्धा सुरू भएको छ ।’
उहाँले थप भन्नुभयो, ‘सामाजिक लोकतन्त्रको बहसलाई गगन थापाले अघि सारेको भन्ने शुक्राचार्यहरू देखिन थाले, यदि कांग्रेसले प्रजातान्त्रिक समाजवाद छाडेर सामाजिक लोकतन्त्रको एजेन्डा अँगाल्छ भने त्यो प्रगति होइन, वैचारिक पश्चगमन हो ।’
अहिलेसम्म भएका घटनाक्रम, नेतृत्वबीचको दूरी र निरन्तर असफल संवादका कारण पार्टी एकताको सम्भावना क्रमशः कमजोर बन्दै गएको उहाँको तर्क थियो । ‘तपाईंहरू राष्ट्रिय भेलामा आइदिनुस्। त्यस बेलासम्म एकता भएन भने नयाँ कार्यदिशातिर जानुपर्ने हुन सक्छ । त्यसमा तपाईंहरूको साथ छ ?’ भन्ने उहाँको प्रश्नमा उपस्थित नेता– कार्यकर्ताले ‘छ’ भन्दै जोडदार ताली बजाएका थिए ।
पूर्वमहामन्त्री डा. शशांक कोइरालाले पार्टीभित्रको असमझदारी, अविश्वास र समूहगत प्रतिस्पर्धा समयमै समाधान गर्न नसके कांग्रेस विभाजनको अवस्थामा पुग्न सक्ने चेतावनी दिनुभयो ।
पूर्वउपभासपति विजयकुमार गच्छदारले सभापति थापासँग कांग्रेसको आत्मा नभएको टिप्पणी गर्दै भन्नुभयो, ‘कांग्रेस यहाँ छ, कांग्रेसको भावना यहाँ छ, कांग्रेसको आत्मा यहाँ छ, कांग्रेसमा त्याग, बलिदान गरेका नेताहरू तपाईंभन्दा बाहिर छन् गगनकुमार थापा जी ।’
सभापति थापाको राजनीतिक संस्कारमा प्रश्न उठाउँदै गच्छदारले भन्नुभयो, ‘उहाँ मेरो पुत्रसमान हुनुहुन्छ, छोरा उमेरको मान्छेलाई पुत्रसमान भन्न नपाउने ? कस्तो संस्कार आएको ? कस्तो राजनीति आएको नेपालमा ?’
नेता कृष्णप्रसाद सिटौलाले पनि प्रष्ट रूपमा साउन अन्तिममा हुने राष्ट्रिय भेलाले नयाँ कार्यदिशा तय गर्ने बताउनु भयो ।
नेता एनपी साउदले कांग्रेसभित्रको संकट समाधानका लागि सबै पक्ष एक हुनुपर्नेमा जोड दिदै भन्नु्भयो, ‘निर्वाचन आयोग र अदालतले निर्णय गरे पनि राजनीतिक रूपमा कांग्रेसलाई एक नबनाएसम्म संकटको सामना गर्न सक्दैन । त्यसका लागि एकताबद्ध कांग्रेस जरुरी छ ।’ नेता साउदले जोड दिदै भन्नुभयो, ‘यहाँ आउनेहरू दास र लास होइनन्, भरोसा र विश्वास हुन्, त्यसैले विशेषमा जाने हुन् वा नजाने, सबैले मिल्नुपर्छ, मिलेर मात्रै लडाइँ जित्न सकिन्छ ।’
नेता डा. प्रकाशशरण महतले सभापति गगन थापा एक्लै पार्टी चलाउन सक्छु भन्ने भ्रममा रहेको दावी गर्दै अहिले पार्टी एकता अपरिहार्य छ तर त्यो कसरी भन्ने महत्वपूर्ण छ भन्नुभयो ।
‘बृहत एकता त्यसै हुन्छ ?, त्यसका लागि सम्मानजनक एकता चाहिँदैन ? भन्ने प्रश्न गर्दै यदि त्यस्तो अवस्था आएन भने जस्तोसुकै निर्णयतिर अघि बढ्नुपर्ने अवस्था आउनसक्छ ।’
नेता मोहन बस्नेतले भने नयाँ पार्टी गठनको तयारी गर्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो । ‘प्रदेश भेला गरिसक्यौं, अब केन्द्रीय भेला राख्नुपर्छ, पार्टी फुटाउने होइन, अर्को पार्टी बनाउने हो। गगन थापाको नेतृत्वमा लोकतान्त्रिक शक्तिलाई सती जान दिइनेछैन ।’ उहाँको तर्क थियो ।
कोशीका पूर्वमुख्यमन्त्री केदार कार्कीले पनि सहमतिको सम्भावना नरहेको संकेत गर्दै नेतृत्वलाई वैकल्पिक राजनीतिक बाटोका लागि तयार रहन आग्रह गर्नु भएको थियो । उहाँले भन्नुभयो, ‘हामी अहिले सम्झिन्छौं, गिरिजाप्रसाद कोइरालाले त्यसबेला भनेको कुरा । गगन थापा कहिँबाट सञ्चालित छन् भन्ने प्रमाणित हुँदै छ । नाङ्गो आँखाले देखिँदै छ ।’
संस्थापन पक्षको ‘ग्रीन रन’ कार्यक्रम :
उता, नेपाली कांग्रेसले जलवायु परिवर्तनप्रति जनचेतना जगाउने उद्देश्यले काठमाडौं उपत्यकामा ‘ग्रिन रन’ आयोजना गर्यो । आज बिहान आयोजित कार्यक्रममा कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापा लगायतका नेता–कार्यकर्ताहरूले भाग लिएका थिए । पार्टी सभापति गगन थापाले राजधानीमा आयोजित ‘ग्रीन रन’ नामक दौडपछि अर्थपूर्ण मन्तव्यमा भन्नुभयो– ‘गाडीमा ब्रेक नहुनेले सरकार चलाउँदैछ, दौडमा ब्रेक नहुनेले प्रतिपक्ष ।’ यद्यपि पार्टीभित्रको सत्तामा बसेका थापाले देउवा पक्षसँग सम्झौता गर्ने कुनै सम्भावना नरहेको समेत प्रष्ट गर्दै आफू ब्रेकबेगर नै अघि बढ्ने बाटो समाएको छनक दिनुभयो ।
कांग्रेस उपसभापति एवं प्रतिष्ठानका प्रमुख विश्वप्रकाश शर्माले ‘जलवायु जनचेतना जगाउन जुटौं’ नाराका साथ पाँच किलोमिटर दौड आयोजना गरिएको बताउनु भयो । दौडलगत्तै जावलाखेल चोक, फाल्चामा ‘जलवायु परिवर्तनको चुनौती ः निराकरण कसरी’ शीर्षकमा विज्ञहरूसहितको समूहगत छलफल गरिएको शर्माले बताउनु भयो । समूहगत छलफल चलिरहँदा, सोही स्थलमा जलवायु परिवर्तनका चुनौती र सम्भावना झल्काउने चित्रहरू सुपरिचित चित्रकारहरुद्वारा पेन्टिङ गर्ने कार्य समेत भएको थियो ।
यसैगरी, आज साउन ७ गते पार्टीले सोहीदिन राष्ट्रिय सभागृहमा ‘नवीन परिस्थिति : नवीन संकल्प, नवीन अभियान’ विषयक विचार गोष्ठी आयोजना गर्ने कांग्रेसले जनाएको छ । पार्टीको नवीन अभियान घोषणा सहितको कार्यक्रम हुनेछ । कांग्रेसले ‘ग्रीन रन’मा सहभागी हुनेको संख्याका आधारमा प्रतिव्यक्ति निश्चित रकम आफ्नो कोषबाट रकम जम्मा गरेर एक ‘मानवीय सहयोग कोष’को घोषणा गरेको छ ।
सो कोषको रकम पछिल्लो समय विस्थापित गरिएका सुकुम्वासी परिवारका वृद्ध र बालबालिकाको हितमा खर्च गरिने बताइएको छ ।
त्यस्तै, इतरपक्षले राजनीतिक, वैधानिक र नैतिक तीनै शक्ति आफूसँग रहेको भन्दै संस्थापन पक्षका नेताहरूले साउन २९ गतेको भेलाको अर्थ नहुने दाबी गरेका छन् ।
‘सम्मानजनक एकता नभए जस्तोसुकै निर्णय गर्नुपर्ने हुन सक्छ’– नेपाली कांग्रेसको इतर समूहले विपी कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवसका अवसरमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा दिएको सन्देश यही हो । ]]>
सो राष्ट्रिय सम्मेलन आगामी मंसिर ११ र १२ गते तिलौराकोटको पावन काखमा भव्य रूपमा सम्पन्न हुन गइरहेको व्यहोरा यहाँहरू सबैलाई जानकारी गराउँदछौँ । तिलौराकोटको ऐतिहासिक माटोको सुगन्ध, बुद्धकालीन शान्तिको दर्शन र आधुनिक बाल सिर्जनशीलताको अनुपम त्रिवेणी बन्ने उक्त गरिमामय कार्यक्रममा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरका विज्ञहरू, स्रष्टाहरू र बालबालिकाहरूको उपस्थिति रहनेछ । प्राचीन कालमा सिद्धार्थ गौतमले बाल्यकाल बिताएको यसै भूमिबाट वर्तमानका बालबालिकाको सिर्जनात्मक र बौद्धिक क्षमतालाई उजागर गर्दै मौलिक एवं रैथाने बालसाहित्यको संरक्षण गर्ने ऐतिहासिक अवसरका रूपमा यस सम्मेलनलाई लिइएको छ । यस ३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३ लाई भव्य र ऐतिहासिक रूपमा सफल पार्नका लागि आवश्यक स्रोत सङ्कलन, व्यवस्थापन तथा पूर्वतयारीका कार्यहरू द्रुत गतिमा अघि बढिरहेको बताइएको छ ।
स्थानीय मूल आयोजक समिति, कपिलवस्तुका संयोजक मिनराज बेल्वासेले दस्तखत गर्नु भएको प्रेस वक्तव्यमा सम्मेलनका बारेमा जानकारी दिइएको हो । स्थानीय मूल आयोजक समिति, कपिलवस्तुको आयोजनामा हुन लागेको यस सम्मेलनले बाल साहित्यको विकाससँगै कपिलवस्तुको ऐतिहासिक, पुरातात्त्विक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय महत्वलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उजागर गर्ने महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्नेछ ।
जारी प्रेस वक्तव्यमा नेपाल बालसाहित्य समाजको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि सहित वि.सं. २०४४ सालमा स्थापित भएको बताइएको छ । सो सम्मेलनमा आयोजक संस्थाले बालसाहित्यिक आफ्नो स्थापना कालदेखि नै बालबालिका तथा किशोर किशोरीहरूको लेखनकला र सिर्जनशीलताका साथसाथै पठन संस्कार र संस्कृतिको विकासका लागि विभिन्न सङ्घसंस्थाहरूसँग सहकार्य गर्दै नेपालका विभिन्न स्थानहरूमा राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन आयोजना गर्दै आएको जनाएको छ ।
सा वक्तव्यमा शान्तिका अग्रदूत शाक्यमुनि बुद्धले आफ्नो जीवनका अमूल्य २९ वर्ष बिताउनुभएको, बाल्यकालीन क्रीडा गर्नुभएको, प्रारम्भिक शिक्षा आर्जन गर्नुभएको र मानव कल्याणका लागि महाभिनिष्क्रमण (ज्ञानको खोजीमा गृहत्याग) गर्नुभएको ऐतिहासिक, पुरातात्विक तथा पावन भूमि कपिलवस्तुको तिलौराकोट दरबार क्षेत्रमा नेपाल बालसाहित्य समाजले ‘३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३’ आयोजना गर्ने गौरवमय निर्णय गरेको उल्लेख छ । प्राचीन शाक्य गणराज्यको राजधानी तथा बुद्धकालीन ज्ञान र सभ्यताको केन्द्रका रूपमा रहेको यस ऐतिहासिक पर्यटकीय एवम् आध्यात्मिक स्थलमा देशभरका र एशीया क्षेत्रका बालसाहित्य अनुरागी, स्रष्टाहरू तथा बालबालिकाहरूलाई स्वागत गर्न पाउनु हाम्रा लागि अहोभाग्यको हो वक्तव्यमा भनिएको छ ।
सम्मेलनको उद्देश्य :
भगवान् गौतमबुद्धको बाल्यकाल तथा किशोरावस्थासँग जोडिएको ऐतिहासिक प्राचीन कपिलवस्तु (तिलौराकोट) को पवित्र भूमिमा आयोजना हुन लागेको यस सम्मेलनले साहित्य, इतिहास र पर्यटनलाई एउटै साझा मञ्चमा जोड्नेछ। गौतमबुद्धको क्रीडास्थलका रूपमा परिचित तिलौराकोट, बुद्धसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण स्थल कुदान, नेपाली साहित्यका विशिष्ट साधक साहित्यकार भवानी भिक्षुको जन्मभूमि तथा कपिलवस्तुका अन्य ऐतिहासिक, पुरातात्त्विक र सांस्कृतिक सम्पदाहरूलाई बाल साहित्यको सिर्जनात्मक संसारसँग जोड्दै यस क्षेत्रको महत्वलाई विश्वसामु प्रस्तुत गर्ने सम्मेलनको उद्देश्य रहेको उल्लेख छ ।
बाल साहित्यको माध्यमबाट बालबालिकामा सिर्जनशीलता, कल्पनाशक्ति, नैतिक चेतना, मानवीय मूल्य, सामाजिक उत्तरदायित्व तथा विश्वबन्धुत्वको भावना विकास गर्ने उद्देश्यका साथ आयोजना हुन लागेको यस सम्मेलनमा नेपालका विभिन्न क्षेत्र तथा एसियाली मुलुकहरूबाट बाल साहित्यकार, लेखक, शिक्षाविद्, अनुसन्धानकर्ता, शिक्षक, विद्यार्थी तथा साहित्यप्रेमीहरूको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ ।
सम्मेलनको मूल उद्देश्य सात :
सम्मेलनको मूल उद्देश्यलाई सात बुँदामा उल्लेख गरिएको छ । स्थानीय बालबालिका, किशोरकिशोरी, शिक्षक, अभिभावक, साहित्यकार, कलाकारलगायत देश तथा विदेशबाट पाल्नुहुने दिग्गज सर्जकहरूको उपस्थितिमा सम्पन्न हुने ‘३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३’का मुख्य उद्देश्यहरू निम्नअनुसार रहेका छन् वक्तव्यमा भनिएको छ । ती हुन् ः
१) बालबालिका तथा किशोर किशोरीको लेखनकला, सिर्जनशीलता र सिप विकासमा टेवा पुरÞ्याउने ।
२) बालसाहित्यबारे शिक्षक, अभिभावक तथा विद्यार्थीहरूमा अभिरुचि र चेतना अभिवृद्धि गर्ने ।
३) बालबालिका तथा किशोरकिशोरीहरूमा साहित्यिक विभिन्न विधाहरूमध्ये कथा र कविता लेखन तथा वाचन, चित्रकला, अभिनय आदिको सिप विकास तथा क्षमता अभिवृद्धि गर्ने ।
४) पठन सीप र संस्कारको विकास गर्ने ।
५) पुस्तकालय व्यवस्थापन, पुस्तक प्रकाशनबारे बालबालिकालाई हौसला र उत्प्रेरणा दिने ।
६) नेपाली बालपुस्तकहरूबारे जानकारी दिने ।
७) स्थानीय सांस्कृतिक धरोहर, पुरातात्विक महत्त्व र मौलिक एवम् रैथाने बालसाहित्यको संरक्षण गर्ने ।
कपिलवस्तु र कपिलवस्तुवासीको प्रतिष्ठा र गौरवको विषय बनेको यो ऐतिहासिक सम्मेलनलाई सभ्य, भव्य र व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले मिति २०८२ चैत्र २१ गते भृकुटी सामुदायिक सिकाइ केन्द्रको बैठकले एक स्थानीय मूल आयोजक समिति गठन गरी आफ्ना कार्य सम्पादन गरिरहेको छ । सम्मेलनलाई सभ्य, भव्य र व्यवस्थित बनाउन पत्रकार सम्मेलन मार्फत जानकारी गराइन्छ ।
बाल साहित्यको वर्तमान अवस्था, सम्भावना र चुनौतीको खोजी :
बाल साहित्य बालबालिकाको मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई उनीहरूको व्यक्तित्व विकास, संस्कार निर्माण, कल्पनाशीलता, सिर्जनात्मकता, वैज्ञानिक सोच र सामाजिक चेतना विकास गर्ने महत्वपूर्ण आधार हो । यसै मान्यतालाई आत्मसात् गर्दै सम्मेलनमा बाल साहित्यको वर्तमान अवस्था, सम्भावना र चुनौती, शिक्षासँगको सम्बन्ध, प्रविधिको प्रभाव तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका विविध विषयमा विमर्श, संवाद, सिर्जनात्मक प्रस्तुति तथा साहित्यिक गतिविधिहरू सञ्चालन हुने जानकारी वक्तव्यमाफर्त दिइएको छ ।
सम्मेलनमा हुने मुख्यमुख्य कार्यक्रमहरू :
मङ्सिर ११ र १२ गते हुने दुई दिने ‘३१ औँ राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन– २०८३’ अन्तर्गत सम्पन्न गरिने मुख्यमुख्य कार्यक्रमहरू समेत वक्तव्यमै जानकारी दिइएको छ ।
उक्त सम्मेलनमा हुने कार्यशालामा १) बालकथा लेखन कार्यशाला, २) कविता लेखन कार्यशाला, ३) निबन्ध लेखन कार्यशाला, ४) समीक्षा लेखन कार्यशाला, ५) चित्रकला लेखन कार्यशाला, ६) हस्तलेखन कार्यशाला, ७) अभिनय प्रशिक्षण कार्यशाला, ८) नृत्य प्रशिक्षण कार्यशाला र ९) देवनागरी लिपिमा हस्तलेखन हुने भनिएको छ ।
साथमा विषयक्षेत्रमा बालबालिका केन्द्रित कार्यक्रमहरूको प्रस्तुति रहने समेत वक्तव्यमार्फत जानकारी दिइएको छ । ती हुन् ः क) कथा प्रस्तुति, ख) कविता प्रस्तुति, ग) निबन्ध प्रस्तुति, घ) चित्र प्रदर्शनी, ङ) नृत्य प्रस्तुति, च) अभिनय प्रस्तुति छ) हस्तलिपि प्रदर्शनी आदि छन् ।
यसैगरी, उक्त अवसरमा बीचबीचमा बालबालिका केन्द्रित कार्यक्रमहरूको प्रस्तुति रहने जानकारी दिदै तिनमा क) कथा प्रस्तुति, ख) कविता प्रस्तुति, ग) निबन्ध प्रस्तुति, घ) चित्र प्रदर्शनी, ङ) नृत्य प्रस्तुति, च) अभिनय प्रस्तुति, छ) हस्तलिपि प्रदर्शनी रहेको उल्लेख छ ।
कुल खर्च करिब १२ लाख रुपैयाँ लाग्ने आंकलन :
उक्त सम्मेलन सम्पन्न गर्नका लागि कुल खर्च करिब १२ लाख रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ, जसमध्ये ७ लाख समाजको केन्द्र र ५ लाख स्थानीय आयोजकले व्यवस्थापन गर्नुपर्ने बताइएको छ ।
एसियाका विभिन्न ७ देशबाट १५ जना र ५० जना देशभरिका विशिष्ट साहित्यकार, कलाकारहरू र पाँच सय जना विद्यार्थीहरूले भाग लिने :
उक्त सम्मेलनमा एसियाका विभिन्न ७ देशबाट १५ जना र ५० जना देशभरिका विशिष्ट साहित्यकार, कलाकारहरू तथा कपिलवस्तु जिल्लाका करिब पाँच सय जना विद्यार्थीहरूले भाग लिने साहित्यिक इतिहासको कालखण्डमा विरलै हुने जिल्लाको यो ऐतिहासिक सम्मेलन केवल बालसाहित्य वा सिर्जना क्षेत्रका लागि मात्र नभई सिङ्गो कपिलवस्तु र कपिलवस्तुवासीको गौरवको कार्यक्रम भएकाले यसमा हामी सबैको इज्जत र प्रतिष्ठा जोडिएको समाजद्वारा जारी वक्तव्यमा उल्लेख छ ।
सो सम्मेलनमा देशका विभिन्न भाग तथा एसियाली मुलुकहरूबाट आउने सहभागीहरूले तिलौराकोट, कुदान, भवानी भिक्षुको जन्मभूमि लगायतका ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक स्थलहरूको अवलोकन गर्ने अवसर प्राप्त गर्ने भएकाले सम्मेलन कपिलवस्तुको पर्यटन प्रवर्धनका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण रहने बताइएको छ ।
यस सम्मेलनले कपिलवस्तुको ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक महत्वलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा थप परिचित गराउनुका साथै साहित्यिक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक पर्यटनको विकास र प्रवर्धनमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउनुका साथै यस पवित्र तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृतको लागि टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको जारी वक्तव्यमा भनिएको छ ।
गौतमबुद्धको बाल्यकालसँग सम्बन्धित प्राचीन कपिलवस्तुको ऐतिहासिक विरासत,विश्व रामसार सूचीमा सूचीकृत जगदिशपुर सिमसार क्षेत्रको अद्वितीय प्राकृतिक सौन्दर्य, साहित्यकार भवानी भिक्षुको साहित्यिक योगदान तथा कुदानलगायतका महत्वपूर्ण सम्पदाहरूलाई बाल साहित्यको सिर्जनात्मक संसारसँग जोड्दै आयोजना हुन लागेको यो सम्मेलनले कपिलवस्तुको इतिहास, साहित्य, संस्कृति र पर्यटनलाई विश्वमञ्चमा प्रस्तुत गर्ने महत्वपूर्ण आधार निर्माण गर्ने विश्वास गरिएको छ । यस सम्मेलनको सफल आयोजनाका लागि स्थानीय मूल आयोजक समिति, कपिलवस्तुले नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार, स्थानीय तह, पुरातत्व तथा पर्यटन क्षेत्रसँग सम्बन्धित निकाय, साहित्यिक तथा शैक्षिक संस्था, सञ्चारमाध्यम, साहित्यकार, शिक्षक, अभिभावक, विद्यार्थी तथा सम्पूर्ण साहित्यप्रेमी महानुभावहरूमा सक्रिय सहयोग, सहभागिता र सहकार्यका लागि हार्दिक आह्वान गर्दछ वक्तव्यमा उल्लेख छ ।
रमेशचन्द्र घिमिरेको सहयोगमा । ]]>