घनपोखरा(लमजुङ)– नेपाली भाषा, साहित्य एवम् संस्कृतिका लागि आफ्नो जीवन समर्पण गरेर क्रियाशील रहदै आउनु भएका नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका निवर्तमान उपकुलपति डा. जगमान गुरुङले वेदान्त शिरोमणि कविवर डिल्लीजङ गुरुङको व्यक्तित्व र कीर्तित्वलाई बचाउन र उठाउन उहाँका नाउँमा प्रतिष्ठान र पुस्तकालय खोल्नु पर्नेमा जोड दिनुभएको छ । ठाडोभाका लोककला प्रतिष्ठान नेपालले यहाँ आयोजना गरेको खुला राष्ट्रव्यापी कविता प्रतियोगिता एवम् कवि गोष्ठीको उदघाटन गर्दै उहाँले चैत १० गते त्यस्तो बताउनु भएको हो ।
उहाँले घनपोखरा लमजुङ तेस्रो आँखा भएको बताउँदै पहिलो आँखा दुराडाँडा र दोस्रो आँखा चितिमा रहेका बाहुनहरू ङार्रर ङुर्रर गर्दा पनि के हो बाहुन बाजेहरू ? भने पनि उनीहरू चुप बस्ने गरेको हुँदा जहिले पनि घनपोखराले मध्यस्थ र मध्यमार्र्गी बाटो लिएको स्मरण गर्नुभयो ।
उहाँले वेदान्त शिरोमणि कविवर डिल्लीजङ गुरुङको व्यक्तित्व र कीर्तित्वका बारेमा उहाँको गर्भावस्थादेखि मृत्यु पर्यन्तका विशेष घट्नाहरू सविस्तार उल्लेख गर्नु भएको थियो । कविवर डिल्लीजङका पिता उहाँ गर्भमै छँदा वित्नु भएको थियो त्यसैले यहाँलाई ‘गर्भे सुब्बा’ पनि भनिन्थ्यो । उहाँले कविवर गुरुङ टुहुरो हुनुमा पनि दाजु– भाइ बिनाको माइती शून्य हुने भएको र माइती बिनाको चलीको आफू हुन हुन्न भन्ने धारणाले उहाँकी दिदीले आफ्ना पिता ८० वर्षको हुँदा बिवाह गरिदिएर गर्भ रहेको हुनाले हो भन्नुभयो । कविवरको जन्म पछि उहाँको शिक्षादीक्षाको कार्य त्यतिबेला गाउँहरूमा स्कूल नभएका कारणले लमजुङकै चिसंकुका नारायणदत्त घिमिरेलाई घरमै राखेर उहाँलाई पढाउने काम भएको जानकारी दिनुभयो । उहाँले कविवरका दाजु नरजङ वेमातृ पट्टीको भएता पनि उहाँले त्यस्तो कुनै फरक क्लेस देखाउनु भएन र नेपाल समाजमा ‘बाबुको शेषपछि दाजु’ भन्ने भनाइलाई व्यवहारमै प्रयोग गरेर बाबुको भूमिका निभाउनु भएको थियो भन्ने उल्लेख गर्नु भयो ।
जन्मदा केही व्यक्तिको राजग्रह परेको हुन्छ । त्यसमध्येका एक हुनुहुन्थ्यो कविवर डिल्लीजङ भन्दै उहाँले राष्ट्रकविलाई कविता लेख्न सिकाउनुका साथै राष्ट्रकविको पहिलो कृति समेत उहाँले प्रकाशन गरिदिनु भएको थियो । जो आफूसँग आज पनि सुरक्षित छ भन्नुभयो । कविवरले कपिल गीताको भावानुवाद गर्नु भएको छ र जतिपनि उहाँका कृतिहरू छन्– सबै वेदान्त प्रकृति परक छन् त्यसो भएको हुनाले उहाँ वेदान्त शिरोमणि हुनुभएको हो भन्नुभयो । यस प्रकार नेपाली भाषा, साहित्य, सेवा तथा विकासका कार्यमा समेत उत्तिकै रुचि राख्ने र काम समेत गर्ने बानी वेदान्त शिरोमणि कविवर डिल्लीजङ गुरुङको थियो । यस्ता व्यक्तिको अमरत्वका लागि उहाँका नाउँमा प्रतिष्ठान र पुस्तकालय सञ्चालन गर्नु पर्छ र त्यो कार्य गर्न कविवरको परिवारजनहरू सक्षम समेत छन् भन्ने दोहोर्याउँदै उहाँले जोड दिनुभयो ।
उक्त कार्यक्रममा गण्डकी प्रदेश सभाका सदस्य भेषबहादुर पौडेलले एकदेश र अर्को देशको बीचमा रहेका हामी मानिसहरूका आ–आफ्नै भाषा, भेषभुषा, संस्कार संस्कृति छन् । ती हाम्रा पहिचान हुन् र हामीलाई पहिचान गराउने भएको हुँदा नै यी विषयवस्तुको महत्व छ जो हाम्रो कला संस्कृति हो र संरक्षण गर्नु पर्छ भन्नुभयो । यहाँ राज्यसँग गुनासो, आक्रोस, पीडा पोखिए र सँगै आशा पनि केहीले व्यक्त गर्नु भएको छ । यो कार्यक्रमले नयाँ सन्देश दिने र उर्जा थप्ने काम गरेको छ उहाँले भन्नुभयो । उहाँले स्वार्थबस गरेको काम व्यापार हो र स्वार्थभन्दा माथि उठेर गरिने काम सेवा हो भन्नुहुँदै देशमा विकृति बढ्नुमा नेतामात्र हैन हामी पनि दोषि छौं उहाँले भन्नुभयो । आफ्नो ठाउँमा आफू ठीक भएर काम गर्ने हो भने विस्तारै सबै ठीक हु्न्छ भन्दै समाजको परिवर्तनमा स्रष्टाहरूको योगदान रहेको छ त्यसको सम्मान हुनुपर्छ भन्ने मेरो धारणा छ भन्नुभयो ।
मर्स्याङदी गाउँपालिकाका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले आज कविवरको सालिक अनावरण गर्ने जुन ऐतिहासिक काम भएको छ, यसले उहाँको योगदानलाई थप उजिल्याउने र चिनाउने काम गर्नेछ भन्नुभयो । उहाँले कविवर आफैले हिजोका दिनमा र उहाँका परिवारजनबाट वडा कार्यालय भवन लगायतका स्थानका लागि जग्गा दान गरी विकासको अभियानमा सहकार्य गरिएको स्मरण गर्नुभयो । उहाँले मर्स्याङदी गाउँपालिकामा गर्व गर्न लायकका थुप्रै विभूति भएको बताउँदै भक्ति थापा, हर्क गुरुङ, राष्ट्रकवि, कवि मेदिनी सुवेदी लगायतका थुप्रै विभूति भएको उहाँले कविवर डिल्लीजङले गुरुङको छोरा भएर पनि नेपाली साहित्यमा गर्नु भएको योगदान उच्च कोटीको रहेछ हामी सधैं सम्मान गर्दछौं उहाँले भन्नुभयो । उहाँले ठाडोभाका प्रतिष्ठानसँग सहकार्य गरिरहेको र भोलिका दिनमा पनि यो क्रम जारी रहने छ भन्नुभयो ।
यसैगरी, क्ब्होलासोथर गाउँपालिकाका अध्यक्ष सूर्यप्रसाद गुरुङले कविवर डिल्लीजङका बारेमा थोरै सुनेकोमा आज धेरै जान्ने अवसर मिल्यो भन्नुभयो । उहाँले ठाडोभाका गाउन सजिलो छैन तर पनि यसको संरक्षण गर्न जरुरी छ हाम्रो गाउँपालिकाले पनि यसका लागि सहकार्य गरिरहेको छ भन्नुभयो । यस्ता कार्यहरूलाई निरन्तरता दिन जरुरी छ उहाँले भन्नुभयो ।
यसैगरी, नेपाली काँग्रेसका गण्डकी प्रदेशका संगठन विभाग प्रमुख हरिप्रसाद बरालले आफू धेरै पटक घनपोखरामा आएको भएता पनि कविका बारेमा आजजस्तो जानकारी पाउन नसकेको बताउँदै भाषा, सहित्य कलाको संरक्षण गर्नु पर्छ भन्नुभयो । अर्को एक प्रसङ्गमा राजनीतिलाई शुद्धिकरणको खाँचो छ तर यही संविधानको परिधिमा रहेको त्यो कार्य गर्नु पर्छ भन्नुभयो ।
उक्त कार्यक्रममा राप्रपाका जिल्ला उपाध्यक्ष ठाकुरप्रसाद गुरुङ, अनेसासको नेपाल च्याप्टरका अध्यक्ष राजेन्द्र केसी, डा. जीवन अधिकारी, सहप्रा. ज्ञाननिष्ट ज्ञवाली, अनेसास नेपाल च्याप्टरका निवर्तमान महासचिव ऋषभदेव घिमिरे, वरिष्ठ मुक्तककार दिव्य गिरि, मुक्ताकार मीना चौलागाई, अनुपम सिर्जना प्रतिष्ठान नेपाल कलंकीका उपाध्यक्ष जगदिश्वर पोखरेल लगायतले शुभकामना मन्तव्य सहित आआफ्ना रचना वाचन गर्नु भएको थियो । सो अवसरमा अढाई दर्जन बढी कविहरुले रचना वाचन गर्नु भएको थियो ।
वेदान्त शिरोमणि कविवर डिल्लीजङ गुरुङका कान्छा छोरा मेजर गोपाल गुरुङको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा उहाँले धन्यवाद मन्तव्य समेत व्यक्त गर्नु भएको थियो भने ठाडोभाका लोककला प्रतिष्ठान नेपालका अध्यक्ष नवराज पहाडीले सञ्चालन तथा उपाध्यक्ष शोभा थापाले स्वागत गर्नु भएको थियो ।
दुई दिने उक्त कार्यक्रममा अघिल्लो दिन साँझ ठाडोभाकाको विशेष प्रस्तुति रहेको थियो । उक्त अवसरमा ठाडोभाकाका उदियमान गायकहरु सावित्री शाही र नवीन बराल, अमरध्वज गुरुङ र देउकुमारी गुरुङ, आश विक र भुन्टीमाया तामाङ, अमरध्जज गुरुङ र बुद्धिमाया गुरुङ तथा आश विक र काशीमाया तामाङले ठाडोभाका प्रस्तुत गर्नु भएको थियो ।
प्रकाशित मिति २०८० चैत्र ११, आईतवार १४:४८ गते
