लमजुङको अकबरे खुर्सानी भारत जान थाले पछि बजारमा सहजता, २७ लाखको आम्दानी, डेढ करोड कमाउने लक्ष्य

कुन्छा(लमजुङ)– लमजुङमा अकबरे खुर्सानीको व्यवसायिक खेती गरेका स्थानीय क्षेत्रका दुई वडाका किसानले २७ लाखको आम्दानी गरी सकेका छन् । उनीहरूले यही सिजनमा कुल डेढ करोडसम्म कमाउने लक्ष्य रहेको सो खेतीको बजार व्यवस्थापकको भनाइ छ । यतिबेला आफूले उत्पादन गरेको अकबरे खुर्सानी झापाको काँकडभिट्टा नाका हुँदै भारतमा समेत जान थालेको हुँदा बजारमा सहजता भएकोले कृषकहरू हर्षित एवम् उत्साहित भएका छन् ।
लमजुङको सुन्दरबजार नगरपालिका– १ र २ वडाका किसानहरूले लगाएको अकबरे खुर्सानीको व्यवसायिक खेतीबाट त्यतिको आम्दानी सुनिश्चित गरिएको हो । त्यसको बजार व्यवस्थापन गर्ने एक पौरखी महिला सुन्दरबजार नगरपालिका– १ कु्न्छाकी सन्तोषी गौली हु्नुहुन्छ । सामाजिक अभियन्ताका रुपमा परिचय बनाउने सफल गौली, स्थानीय क्षेत्रमा महिलाहरूले सञ्चालन गरेको भागीरथी सामाजिक उद्यमी महिला सहकारी संस्था लिमिटेडको अध्यक्ष समेत हुनुहुन्छ । उहाँले सो सहकारीमार्फत महिलालाई बाख्रा पालनको काममा प्रोत्साहित गरेर बडादशैंको बेलामा उत्पादित खसी बोकाको विक्री प्रवन्ध समेत सहकारीमार्फत गरी आउनु भएको छ । सदस्यहरूको कृषि उपजको बजारीकरणको सहजताका लागि उहाँ नेतृत्वको समितिले सहकारी संस्थाका नाउँमा एक मिटी ट्रक समेत खरिद गरेको उहाँको भनाइ छ ।
सहकारीको गाडीलाई काम दिनका लागि बिक्रीको जिम्मा :
यतिबेला त्यो गाडीले काम नपाएर थन्क्याउनु पर्ने स्थिति बनेको छ । त्यो स्थितिलाई ध्यानमा राख्दै उहाँले जुक्ति निकाल्नु भयो । त्यो गाडीलाई काम पनि हुने, गाउँले किसानले फलाएको अकबरे खुर्सानीले बजारीकरणका लागि सहज पनि हुने हुँदा त्यसको खरिद बिक्रीको काम किन नगर्ने ? यो ठानेर त्यो कामको जिम्मेवारी आफूले लिएको सन्तोषीले बताउनु भयो । ‘मैले दुवै वडाका प्रत्येक गाउँमा गएर अकबरे खुर्सानी उत्पादन गर्ने किसानहरूलाई होलसेल मूल्यमा खरिद गरी त्यसको बजार प्रवन्ध आफूले गरिदिने जानकारी दिए ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘किसानी पेशा व्यवसाय गरेका दिदी बहिनी, दाजुभाइ खुशी हुँदै एकै बचनमा हुन्छ भन्नुभयो र मैले यो काम सुरु गरेकी हुँ ।’ गौली आफैले पनि अकबरे खुर्सानीको २ रोपनीमा खेती गरेको जानकारी दिनु भयो ।
समूहमा उत्पादनको काम गर्दा सहज :
अकबरे खुर्सानीको मुख्यबजार पोखरा, काठमाडौं, मुग्लिङ, नारायणगढ हो, पछिल्ला दिनमा झापाको काँकडभिट्टा नाका हुँदै भारतमा समेत जान थालेको हुँदा बजारमा सहजता भएको छ सन्तोषीको भनाइ छ । उहाँका अनुसार गत वर्ष यस क्षेत्रका किसानहरूले एक्ला एक्लै अकबरे खुर्सानीको उत्पादन बिक्रीको प्रयास गर्नु भयो । त्यसो हुँदा त्यसका लागि उहाँहरूलाई बजार खोज्न गाह्रो भएको थियो । ऐले सामुहिक रुपमा यसरी काम गर्दा सहज भएको गौली बताउनु हुन्छ । उहाँले भन्नुभयो, ‘एक पटकमा २० देखि २५ क्विन्टलसम्म ढुवानी गर्ने गरेको छ, पहाडको ठाउँमा दुई चार जना किसानले त्यति धेरै उत्पादन गर्न गराउन प्रायः सम्भव नभएको हुँदा समूहमा काम गर्दा सहज भएको छ ।’ खुर्सानी त प्रत्येक २, ३ दिनमा पाकेर टिप्न योग्य हुन्छ धेरै दिन राख्दा सड्ने पनि डर हुन्छ ताजा विक्रीको प्रवन्ध हुँदा राम्रो हुने उहाँले उल्लेख गर्नु भयो ।
कृषक समूहमार्फत व्यवसायिकता :
सुन्दरबजार नगरपालिका कार्यालयमा ‘लेखपानी कृषक समूह’ नामक संस्था दर्ता गरेर नै अकबरे खुर्सानीको व्यवसायिक खेतीलाई व्यवस्थित गर्न लागेको सो समूहका अध्यक्ष मिलन केसीले बताउनु भयो । नेपाली सेनाबाट निवृत्त हुनुभएका उहाँले भन्नुभयो, ‘करिब आठ वर्ष सेक्युरिटी गार्डकोसमेत काम गरेँ, विदेश गएका दाजुभाइको हालत पनि नजिकबाट अनुभूति गरेको छु । त्यो भन्दा त आफ्नै गाउँठाउँमा परिवारको साथमा रहेर यही पेशा गर्नु ठीक लागेकोले आफू र छिमेकीहरूलाई पनि अकबरे खुर्सानी खेती गर्न लगाएको हुँ ।’ उहाँका अनुसार काठमाडौैंमा बस्दा अकबरे खुर्सानी किलोको ३– ४ सय रुपैयाँमा बिक्री भएको देखेको थिए । उहाँले भन्नुभयो, ‘आफ्नै छिमेकी गाउँका गोवर्द्धन गौलीले समेत त्यो लगायतको फलफूल खेती गरेको देख्दा हाम्रो गाउँ क्षेत्रमा पनि गरेमा हुने रहेछ भन्ने बुझेर आफू यसतर्फ लोभिएको हुँ ।’
समूहबाट ११८ रोपनीमा खेती : गोवर्द्धन गौली गुरु
गोवर्द्धन गौलीलाई हामीहरूले यो खेतीका लागि गुरु नै मानेका छौं उहाँले भन्नुभयो । गत वर्ष उहाँले नै निःशुल्क रुपमा दिनु भएको अकबरे खुर्सानीको करिब एक केजी विउबाट गाउँलेहरू मिलेर समूहमा सामुहिक रुपमा र व्यक्तिगत पनि खेती गरियो अध्यक्ष केसीले भन्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘यो वर्ष आफैंले उत्पादन गरेको विउबाट खेती गरेका छौं ।’ उहाँका अनुसार आफूले व्यक्तिगत रुपमा नौ रोपनीमा खेती गरेको छु । गत वर्ष २७ सय विरुवा लगाउँदा खर्च कटाएर करिब तीन लाख नाफा भएको थियो, त्यसैले ऐले ३६ सय विरुवा रोपेको छु उहाँले भन्नुभयो । हामीले लेखपानी कृषक समूहबाट ११८ रोपनीमा खेती गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । यतिबेला आफ्नो लेखपानी कृषक समूहमा २८ घरपरिवार किसान जोडिएको र यही साउन महिनाभित्रै त्यो संख्या बढेर कम्तिमा ५० जना पुग्ने स्थिति रहेको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।
बिक्रीको टन्टो नहोस् भनेर सन्तोषीसँग सम्झौता :
सोही लेखपानी कृषक समूहमा आवद्ध हुनु भएका सदस्य सोमबहादुर दुराले यो वर्ष आफूले अकबरे खुर्सानीका १२ हजार विरुवा रोपेको बताउनु भयो । ऐलेसम्म ५० क्विन्टल विक्री गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘गएको माघ महिनाको अन्तिममा ब्याडबाट विरुवा उखेलेर सारेको हो, हामीले जेठको अन्तिम समयदेखि त्यसको फल टिप्न सुरु गरेका हौं ।’ आउँदो कार्तिक महिनाको अन्तिमसम्म टिप्छौं, फल्दै पनि छ कति बोटमा उहाँले भन्नुभयो ।
के कसरी बिक्री गर्ने गर्नु भएको छ ? भन्ने जिज्ञासामा गत वर्ष हामीहरूले एक्ला एक्लै बिक्रीको प्रयास गर्दा बजारको निकै समस्या झेल्नु पर्यो । ‘ऐले त्यस्तो नहोस् भनेर समयमै सन्तोषी गौलीसँग सम्झौता गरेका छौं, उहाँ साहसी महिला हुनुहुन्छ, उहाँले आफूले घाटा सहेर पनि हामीलाई मर्का नपार्ने कुरा गर्नु भएको छ, ऐलेसम्म पाएको मूल्यमा हामी सन्तुष्ट छौं’ उहाँले भन्नुभयो । अब त हाम्रो हामीले उत्पादन गरेको खुर्सानी इण्डिया पनि जान थाल्यो भन्ने सुनेका छौं, धेरै खुशी लागेको छ सोमबहादुरले हर्षित एवम् गर्वित हुँदै भन्नुभयो ।
सुन्दरबजार नगरपालिका– १ को पूर्व वडाध्यक्ष समेत रहनु भएका सूर्यबहादुर दुराले यो वर्ष आफूले आठ हजार विरुवा रोपेको बताउनु भयो । ‘यो वर्ष पानी अलिक बढी प¥यो, ढुसी पर्ने, चिसोले जरा कुहिने र बोट ओइलाएर मर्ने भएकोले घाटा पर्ने भयो ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘ऐलेसम्म ३५ सय बोट सुकीसक्यो, अरु पनि सुक्दैछ । भरखर फल्न लागेको थियो, टिप्ने बेला हुनु अघि नै बोट मरेर, अरु बोट पनि सुक्दैछ, नोक्सान हुने भयो ।’ बीमा गर्नु भएको छैन ? अनि त्यो नोक्सानीका बारेमा नगरपालिका जिल्ला कृषि विकास कार्यालय आदिमा जानकारी गराउनु भएको छैन ? भन्ने जिज्ञासामा बीमाका बारेमा थाहा भएन, यस्तो भयो भनेर कतै भन्न त गएको छैन उहाँले सुनाउनु भयो ।
चार ठाउँमा खेती गरेकोमा दुई ठाउँको त सबै बोट मर्यो, दुई ठाउँमा लागेको फल आजसम्म पाँच क्विन्टल जति विक्यो होला बोट मर्दैछ, खर्च मात्रै धान्ने जस्तो छ सूर्यबहादुर दुराले थप जानकारी दिनुभयो ।
ओभरसियरको जागिर र विदेश जाने योजना रद्द :
यसैगरी, उक्त समूहका अर्का सदस्य भरत तिवारीले आफूले १० वर्र्षसम्म खाएको ओभरसियरको जागिर छोडेर, विदेश जाने सपना समेत त्यागेर अकबरे सुर्खानीको यही खेतीमा रमाएको बताउनु भयो । उहाँका अनुसार विदेश जाने योजनामा थिए । अचानक दाजु माधवको निधन (पाँच महिना अघि) भयो, यो खेती उहाँले भन्नुभयो,सुरु गर्नु भएको हो, ऐले मैले सम्हालेको छु । ‘अब विदेश जाने सोच हराएको छ ।’
बाँदरले समेत नखाने हुँदा अकबरे खुर्सानीमा आकर्षण बढ्दो :
अकबरे खुर्सानीको उत्पादनलाई बाँदरले समेत नोक्सान नगर्ने, नखाने भएको यो खेती नगदेबाली समेत भएको हुँदा यो खतीतर्फ सर्बसाधारणमा आकर्षण बढ्दो रहेको समेत भरत तिवारीले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘अकबरे खुर्सानीलाई बाँदरले समेत नखाने, नबिगार्ने भएको हुँदा राम्रो हुन्छ भन्ने लागेको छ ।’ यो खेती गर्नका लागि पहारिलो, पानी नजम्ने खेत वा पाखोबारी, खरबारी राम्रो हुने आफ्नो अनुभव रहेको तिवारीले सुनाउनु भयो ।
अकबरे खुर्सानीको व्यापारको जिम्मा लिनु भएकी सामाजिक अभियन्ता एवम् भागीरथी सामाजिक उद्यमी महिला सहकारी संस्था लि.की अध्यक्ष सन्तोषी गौलीले आफूले किसानहरूले उत्पादन गरेको अकबरे खुर्सानी १० देखि १५ क्विन्टल एक पटकमा ढुवानी गरी लग्ने गरेको जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार दुवै वडाका किसान दिदी बिहिनी तथा दाजुभाइले उत्पादन गर्नु भएको अकबरे खुर्सानी प्रायः दुई दिनमा नभए पनि तीन दिनको बीचमा एक ट्रिप पुग्ने गरेको छ । उहाँले भन्नुभयो, ‘ऐले त भारतमासमेत जान थालेको हुँदा बजारको समस्या छैन ।’ बजारमा अकबरे खुर्सानीको मूल्य भने स्थिर नभएको उहाँले जानकारी दिनु भयो । हरेक पटक फरक फरक मूल्यमा बिक्री गर्नु पर्ने बाध्यता भने रहेको उहाँको भनाइ छ । जिल्लाका अन्य क्षेत्रबाट पनि विक्री गरिदिन अनुरोध आउन थालेको छ सन्तोषी गौलीले गर्वका साथ सुनाउनु भयो ।